Вести
Генетските неправди во светот на спортот

Кон крајот од книгата „Спортските гени” (“The Sports Gene“), Давид Епштајн (авторот) оди во далечните делови на Финска да посети човек по името Ееро Мантиранта (Eero Mäntyranta). Мантиранта живее во мала куќа до езеро, до боровите шуми блиску арктичкиот круг. Тој е во неговите седумдесети. Од него постои статуа во локалното село. „Сите работи околу овој човек имаат некоја тежина,” пишува Епштајн.
„Бабурестиот нос во средина на округлото лице. Неговите дебели прсти, широка брада и крупни гради прекриени со црвен плетен џемпер на кој е исцртан ирвас низ средината. Неговиот изглед е извонреден.” Она што е најмаркантно е бојата на неговото лице. Таа е „некоја нијанса на кардинално црвена, на места со лила точки” а евоцира на „нијансата на црвено која доаѓа од земјата богата со железна руда во овој регион.”
Мантиранта носи ретка генетска мутација. Неговата ДНК има аномалија која предизвикува неговата коскена срцевина да хиперпродуцира црвени крвни зрнца. На ова се должи бојата на неговата кожа, но исто така и неверојатната кариера како професионален крос кантри скијач. Во крос кантри скијањето, натпреварувачите се туркаат преку огромни далечини, физички предизвик кој става огромна побарувачка на способноста црвените крвни зрнца да достават кислород до мускулите.
Мантиранта, поради неговата уникатна физиологија има околу 65 проценти повеќе црвени зрнца од просечниот возрасен маж. На Зимските Олимписки игри 1960, 1964 и 1968 година тој освои вкупно седум медали, три златни, два сребрени и два бронзени, а во исто време победи на две светски првенства во трките од 30 километри. На Олимпијадата 1964 година на 15 километарската трка тој завршува прв со цели 40 секунди пред второпласираниот, разлика, вели Епштајн, „никогаш постигната на претходните ниту пак достигната на следните Олимпијади.”
Во книгата „Спортските гени” постојат безброј вакви приказни како оваа, примери на сите начини на кои славните спортисти се поинакви од сите нас останатите. Нивните тела одговараат поинаку на тренинг. Обликот им е оптимизиран за специфични атлетски активности. Тие носат гени кои ги ставаат далеку понапред од просечните спортисти.
Кога гледаме некој професионален спортски натпревар, тогаш, тоа е битка помеѓу луѓе кои се со огромни разлики, кои се приближуваат на стартната линија со нееднакви комбинации на генетски предизпозиции и природни способности. Таму ќе бидат луѓе како Доналд Томас кои ни малку не треба да тренираат, или како Ееро Мантиранта кои во нивната крв од некаква глупава генетска среќа ја носат способноста да завршат 40 секунди пред конкуренцијата.
Елитниот спорт обезбедува, како што вели Епштајн „извонредна сцена за фантастично изложба како што е човечкиот биолошки диверзитет.” Таа изложба го прави спортот фасцинантен. Но, во исто време професионалното натпреварување е отежнато со оваа контрадикција.
Сакаме спортот да биде фер и превземаме мерки да се осигуриме дека ниеден натпреварувач не е во предност пред било кој друг. Но, како може така фантастична изложба некогаш да биде натпревар помеѓу еднакви?
Критика на Малком Гладвел за книгата „Спортските гени” од Давид Епштајн
Сите четири страни тука
genetskite nepravdi vo svetot na sportot kon krajot od knigata „sportskite geni ( the sports gene ), david epshtajn (avtorot) odi vo dalechnite delovi na finska da poseti chovek po imeto eero mantiranta (eero mäntyranta). mantiranta zhivee vo mala kukja do ezero, do borovite shumi blisku arktichkiot krug. toj e vo negovite sedumdeseti. od nego postoi statua vo lokalnoto selo. „site raboti okolu ovoj chovek imaat nekoja tezhina, pishuva epshtajn. „baburestiot nos vo sredina na okrugloto lice. negovite debeli prsti, shiroka brada i krupni gradi prekrieni so crven pleten djemper na koj e iscrtan irvas niz sredinata. negoviot izgled e izvonreden. ona shto e najmarkantno e bojata na negovoto lice. taa e „nekoja nijansa na kardinalno crvena, na mesta so lila tochki a evocira na „nijansata na crveno koja doagja od zemjata bogata so zhelezna ruda vo ovoj region. mantiranta nosi retka genetska mutacija. negovata dnk ima anomalija koja predizvikuva negovata koskena srcevina da hiperproducira crveni krvni zrnca. na ova se dolzhi bojata na negovata kozha, no isto taka i neverojatnata kariera kako profesionalen kros kantri skijach. vo kros kantri skijanjeto, natprevaruvachite se turkaat preku ogromni dalechini, fizichki predizvik koj stava ogromna pobaruvachka na sposobnosta crvenite krvni zrnca da dostavat kislorod do muskulite. mantiranta, poradi negovata unikatna fiziologija ima okolu 65 procenti povekje crveni zrnca od prosechniot vozrasen mazh. na zimskite olimpiski igri 1960, 1964 i 1968 godina toj osvoi vkupno sedum medali, tri zlatni, dva srebreni i dva bronzeni, a vo isto vreme pobedi na dve svetski prvenstva vo trkite od 30 kilometri. na olimpijadata 1964 godina na 15 kilometarskata trka toj zavrshuva prv so celi 40 sekundi pred vtoroplasiraniot, razlika, veli epshtajn, „nikogash postignata na prethodnite nitu pak dostignata na slednite olimpijadi. vo knigata „sportskite geni postojat bezbroj vakvi prikazni kako ovaa, primeri na site nachini na koi slavnite sportisti se poinakvi od site nas ostanatite. nivnite tela odgovaraat poinaku na trening. oblikot im e optimiziran za specifichni atletski aktivnosti. tie nosat geni koi gi stavaat daleku ponapred od prosechnite sportisti. koga gledame nekoj profesionalen sportski natprevar, togash, toa e bitka pomegju lugje koi se so ogromni razliki, koi se priblizhuvaat na startnata linija so neednakvi kombinacii na genetski predizpozicii i prirodni sposobnosti. tamu kje bidat lugje kako donald tomas koi ni malku ne treba da treniraat, ili kako eero mantiranta koi vo nivnata krv od nekakva glupava genetska srekja ja nosat sposobnosta da zavrshat 40 sekundi pred konkurencijata. elitniot sport obezbeduva, kako shto veli epshtajn „izvonredna scena za fantastichno izlozhba kako shto e chovechkiot bioloshki diverzitet. taa izlozhba go pravi sportot fascinanten. no, vo isto vreme profesionalnoto natprevaruvanje e otezhnato so ovaa kontradikcija. sakame sportot da bide fer i prevzemame merki da se osigurime deka nieden natprevaruvach ne e vo prednost pred bilo koj drug. no, kako mozhe taka fantastichna izlozhba nekogash da bide natprevar pomegju ednakvi? kritika na malkom gladvel za knigata „sportskite geni od david epshtajn site chetiri strani tuka
Објава← Назад кон архивата