Вести
Дневник од нашата прва трансверзала


03.07.1975 год. (четврток) – Меѓуградската станица во Скопје. Мугри, малку по 4:30ч. Со мене е Климче, дошол да не испрати. Другите доаѓаат еден по еден. Тозо, Рас, а ете го и Штроле. Тука сме сите петмина. Последни совети, договори, проверки, малку хумор; потоа влегуваме во автобусот и тргнуваме за Тетово. Останува само Климчо со крената рака во воздухот и со усилена насмевка на лицето. Не доаѓа со нас, а сакаше, но …
Во автобусот се е мирно, освен ние. Кришум не погледнуваат, чудни сме онака облечени, со тешки гојзерици, големи ранци и многу фотоапарати. Патувањето минува брзо. Во Тетово чекаме околу еден час на автобус за село Вратница. Има доста луѓе. Не загледуваат некои потпрашуваат, а потоа се чудат. До Охрид пешки, по планини! Зошто? Не личи на обично шетање. Времето не ви е баш убаво, горе ќе врне – ни велат. Конечно автобусот доаѓа и тргнуваме кон Вратница. Погледнувам кон Шара – убава е, голема … Како ли ќе биде?
Љубезниот возач не остава кај мотелот пред Вратница. По едно кафе, сок, последни конечни подготовки и малку пред 8:30ч тргнуваме. На педесетина метри од мотелот, веднаш крај патот, го ставаме првиот знак, се сликаме и почнува качувањето. Навлегуваме во висока шума. Пријатно е, свежо. Наскоро, на првата поголема нагорница, паѓаат првите капки пот. Пешачиме со уживање, никој не брза, прв ден ни е и не треба да се заморуваме премногу.
Полека, полека се искачуваме над Вратничка река, а пред нас се открива прекрасна глетка која колку повеќе се искачуваме над Полог, станува се поубава и пораскошна. Лево од нас бучи реката сливајќи се долу низ вододерината, а горе бројни недостапни водопади што од ливадите прошарани со снежници се уриваат во неа.
Природата, убавото време и ведрото расположение прават неосетно да се искачиме моѓне високо. Веќе сме на шумскиот пат кој по два километри тука завршува пресечен со едно поточе. Домот не е далеку, но до него има стрм подем. Малку се одмараме и напред. За тоа се виновни заморот и шумските јагоди: слатки, миризливи. Ги има насекаде. Речиси се забораваме берејќи ги и покрај тешките ранци и стрмниот терен. Околу пладне зад нас останува и последната височинка до домот, сместен на огромна ледина, на работ на шумата.
Тука го почувствувавме студениот ветер што се спушташе од врвот Љуботен. Пред домот не пречекуваат синчето на домарот и неговите кученца. Влеговме внатре. Пријатно е, топло. Се сушиме, ручаме, малку разговор со чичко Никола, збогување со нив и тргнување кон првиот бивак, во близина на Козја стена. Сонце се уште има, но и ветер. Не загрижуваат маглата и облаците што се плеткаат, камења има се повеќе, незгодно е за одење. Маглата е се поблиску, почнува да студи, но не застануваме, зашто до бивакот има цели два часа. Љуботен ни подготвува не баш љубезен пречек. Горе на камењарот веќе сме во маглата што во бранови се спушта и се крева. Одвреме навреме далеку напред се покажува Козја стена, огромна, осамена и издигната стрма камена падина. Почнува да врне студен, ситен дождец. Молчиме и одиме. Напорно е. Мора постојано да се гледа долу, да не се стапне на погрешен камен, а ветрот и дождот се здодевни, нервираат. Конечно ете ја и Козја стена, под неа сме, но поради маглата се гледа само мал дел. На десетина минути од тука е седлото, а некаде во негова близина е и бивакот, но каде е? Го прашавме Тозо, бил лани тука, но тој само немоќно ги крева рамената: тука некаде е, близу, но маглава … !?
На седлото сме, тука ветрот е најсилен, шиба. За миг се разбиструва. Така доволно Тозо да го здогледа единственото рамно парче земја погодно за бивак. Брзо ги местиме шаторите, а во меѓувреме се готви супа. Се сместуваме, супата не стоплува и легнуваме. Тишината ја нарушува единствено тресењето на шаторот и тропкањето на дождот. Изморени, брзо заспиваме, но не за долго. Под силните налети на ветрот, шаторот се урна. Штроле некако го наместува и повторно заспиваме. Но пак, некаде по полноќ, не разбудува чуден студ. Па тоа вреќите ни се мокри! Сите тројца, јас, Штроле и Рас се префрлуваме во шаторот на Илчо и Тозо. Петмина во шатор за тројца! А дува, врне, тесно. И покрај се успеавме да заспиеме. Спиеме испрекинато будејќи се да ги протегнеме здрвените нозе, раце и врат и да се префрлиме на друга страна. Некаде во мугрите престанува да врне, но ветер и магла се уште има.

04.07.1975 год. (петок) – Веќе е разденето и сите сме на нозе. Чудно, но изгледаме свежи, одморени, дури и расположени. Единствено времето не загрижува. По маглата тешко би го нашле патот. Што да се прави? Назад!? Не! Зарем се да пропадне заради неа? Да одиме – не може. Ќе чекаме, час, два, три … Барем малку да се подобри времето. Здодевно е, нетрпеливи сме. Маглата си игра со нас. Одвреме навреме ќе се дигне дури над Козја стена, а потоа наеднаш ќе се стемни. Конечно, околу десет часот се разбистри доволно за да го видиме патот кон Ливадичко езеро.
Тргнуваме, нагоре, кон сртот на Шара. Магла има се поретко и веќе околу 11 часот напладне е ведро така што дури тогаѓ го видовме Љуботен и цела Шара, голема, недогледна. Лево и десно падини со прекрасна зелена трева и цвеќиња, назад осамениот Љуботен а напред верига од врвови што во далечината се губат во измаглица помешана со синилото на хоризонтот. Пријатно е да се пешачи по меката трева додека сонцето ни ги топли влажните коски, ранците, вреќите и облеката распослана по нив. Одиме мошне брзо, но поради честите качувања по секој врв седнуваме да здивнеме. Се уште не сме навикнати на висината и напорот па онака задишани, удобно се сместуваме потпрени на ранците. Вдишуваме со полни гради чист, планински воздух шетајќи со очите по мекото зеленило наоколу. Но само десетина минути и … ајде, немаме многу време. И што ќе правиш, стануваш и одиш. А по некој се заборави, туку само трча напред, а ти не можеш да го стигнеш. Сакаш, но нозете натежнуваат.
На пладне го поминавме Ливадичко езеро. Прекрасно е, но премногу долу за да се симнеме, над стотина метри. Надолу е лесно, ќе се стркалаш, ама нагоре … А навистина е убаво, не можеш да му се изнагледаш … Е, да си останеш овде два-три дена, рај. Но треба да се оди понатаму. Ранецот на грб и оди, трчкај по Тозо. А тој само граби … надолу, нагоре, се му е едно; ранецот како друг да му го носи. А речиси колку него е; и висок и широк.
Наближува пет часот. Не ручавме, гладен сум. Нервите ми се како старо, гнило јаже. Чувствував како нешто ме скокотка околу срцето. Јас и Илчо сме назад. Го гледам, неговото уморно лице, но молчи и оди … ама знам што мисли, сигурно бара место за бивак.
Пред месноста Езерца, пак застануваме. Тозо, Штроле и Рас се стотина метри напред. Уште мислат да одат …!? А под нив е многу убаво: езерце, вода, разни зелени ливадички. И блиску е, само педесетина метри под снежникот, надолу под поточето. Застануваат, не викаат. Остануваме тука да спиеме. Веќе е шест часот, а во близина нема друго место погодно за бивак, барем според картата. Ги местиме шаторите, Тозо спрема супа. Веќе мириса, мами … готова е. Ја голтаме со сласт, онака врела. Чувствувам како со полнењето на стомакот ми се враќа силата. Штроле пали оган, мал но топол, драгоцен зашто студено е и покрај џемперите и ветровките. Вечераме хренвишли на жар, малку изгорени, но добро е. Очите ми се затвораат, подгледувам кон шаторите, станувам, ја земам вреќата, влегувам во шаторот … Тишина е.

05.07.1975 год. (сабота) – Утро е, 4 часот, ведро студено. Сонцето само што не испилило на врвовите. Еден по еден стануваме. Скочанети. Сонливи, малку фискултура, трчаме наоколу и готово … како кукуреци сме сите до еден дури пееме. И пак Тозо – какао, каснуваме, се пакуваме и тргнуваме, нагоре, накај Црн врв, Кобилица, надолу кон Лешница. Прекрасен ден со сонце но не е многу топло, дувка пријатно ветерче. Одиме побрзо од вчера. Се чувствуваме многу посвежи и посилни. Денеска пак исто како вчера. Врв по врв, горе, долу, по ливади, камења, расцветани карпи. Дури задоволство е да рипкаш по нив, ранецот не пречи, речиси и не се чувствува. Како да сраснал со тебе.
Под Црн врв, на една огромна падина – прва средба со овчарските кучиња. Не се баш гостољубиви па ги заобиколуваме. Веќе е речиси пладне. Кобилица е пред нас. Долу на падината многу овци, говеда, насекаде ги има, селата се блиску. Под Кобилица не зафаќа дожд, ситен, краток. Одспроти нас на Јелак – невреме, црни тешки облаци, светка и грми. Доаѓа кон нас. Оттука почнува трката со невремето. Ние на еден рид а тоа зад нас. Ние на следниот, а на претходниот веќе истура, татни. Од време навреме ќе не закачи некој облак, колку да не намокри. Така до Кара Никола. Е, тука почнаа маките. Не можеме да решиме како понатаму. Можевме да се спуштиме право надолу до с. Вешала, па по патот до с. Бозовец, а можеме и преку еден рид директно до Бозовец. Првиот пат ни се чинеше полесно, но едни овчарчиња ни рекоа дека долу во бачилото каде што требаше да поминеме има опасни кучиња. Затоа тргнавме од околу, заобиколувајќи го ридот и спуштајќи се по една стрмна ливада. Наидовме на едно патче кое во нивјето под ливадата ни исчезнува. Се заплеткуваме, никако да стигнеме до патот. Врти лево – десно, горе долу … Едвај некако стигнавме.
Штотуку ни олесна, кога наеднаш повторно се стемни и почна да врне силно, со ветер, а и патот пак ни се загуби во нивјето. Одвај некако стигнавме до Бозовец. Здивнавме малку. Веќе беше изминал пет часот. Лешница е на другата страна преку реката на час и половина одење кое ни се стори вечност. Одиш, одиш, цел час и повеќе, а од неа ни трага. Прашуваме уште колку има? – Уште десетина, петнаесет минути, блиску е. Одиме петнаесет минути па пак ќе прашаме друг, а тој истото. Пред стемнување, околу 19:30ч стигнуваме. Една голема ливада, низ неа река, две куќи а околу стрмни шуми. Тоа е Долна лешница. Влеговме во рибарската куќичка. Внатре група рибари, Брко и уште тројца наши. Пепи и Миле се уште ги нема, а треба преку Шапка да донесат уште храна за патот до Маврово. Стигнуваат половина час по нас. Рибарите не пречекаа мошне љубезно. Не нагостија со грав, пржена риба, алва и малку ракија, а потоа ни го отстапија своето место покрај каминот. Се исушивме, ги пославме вреќите по подот и фотељите и … веќе спиевме.

06.07.1975 год. (недела) – Иако вечерта околу 22ч почна да се разведрува, изутринава беше сосема облачно, заврна здодевно, есенски. Храната е разделена, ранците спремни, но дождот никако да престане. Околу пладне веќе не можевме да издржиме. Тргнуваме по дожд, сега веќе осумина. Се искачуваме по Пена кон бачилото Џинибег. На десетина минути пред него од соседниот рид, прилично високо, со заканувачки лаеж се спушти еден пес. Ја помина реката и се залепи за последниот од нас, за мене. Лае кружи околу нас, никако да се тргне. Дури му се придружи уште еден, малку помирољубив и не толку гласен, па заедно не чуваат. Повеќе од половина час изгубивме убедувајќи ги овчарите да ги приберат кучињата, а тие ни велат да не им обрнуваме многу внимание. Конечно еден чичко се симна до нас и не воведе во бачилото. Во меѓувреме дождот престана и почна да се ведри. Каснуваме, разговараме малку со овчарите, сликање и продолжуваме нагоре кон седлото под Титов врв. Веќе е сосема ведро. Со сонцето се враќа и доброто расположение.
Колоната полека се развлекува по бескрајните пасишта над бачилото. Околу 6ч се искачивме на седлото. Ќе останеме тука. А на Титов врв!? Зар пак да не се качиме како лани! Штроле, Илчо, Брко и Рас остануваат да го постават логорот а другите тргнуваме кон Титов врв. Чудно ни е качувањето без ранци, лесно. Ослободени од нивната тежина буквално се стрчуваме кон врвот. Титов врв, а особено неговото подножје Турчин, е прилично непристапен, што всушност е еден голем камењар. Пред самиот врв, од двете соседни котлини наближува магла. На врвот сме точно во 19ч. Мракот брзо доаѓа, маглата уште побрзо. Еден знак, парче чокочадо о куршум надолу, за да се спуштиме низ камењарот пред да се спушти маглата. За среќа стигнавме долу пред неа. Оттука беше лесно да се стигне до логорот. Таму не чека топла супа, па вечера … и пак почна да врне. Шаторите како и обично пропуштаат па јас и Штроле се селиме во други два. Тесно е, нерамно, често се будам. Надвор е темно, по некоја ѕвезда ѕирка низ распарталавените облаци. Тивко е, застрашувачки тивко, но сепак убаво, мирно …
07.07.1975 год. (понеделник) – Тивко сончево утро. Логорот се буди, живнува. Утринска фискултура, хигиена, појадок, пакување, тргнување и … сонцето го снема во маглата. Но не ни пречи, има пат. Цел ни е планинската куќа пред Маврово. Патот е лесен, со благ пад, низ живописни ритчиња и долинки. Околу 9ч излегуваме на една висорамнина. Повторно не огрева сонце. На крстопат сме. По кој пат? Ја гледаме картата, мала дискусија, и тргнуваме по средното патче. Патем сретнуваме двајца средовечни мештани. Ги прашуваме. На прав пат сте, велат, одете само по пат и ќе излезете на Шутман. И одевме. Но не фати магла. Тозо и Пепи се чудат, нешто им е непознат теренот, како да сме згрешиле. Наидуваме на бачило, прашуваме. На Шутман сте, ни велат. Маглата полека се крева. Пред нас е огромен рид, речиси планина. Каде сме, каде да се оди! Ја гледаме картата, се враќаме малку назад, прашуваме и конечно ете ја Враца. Здивнуваме. Сега е веќе полесно, толку бараното бачило е пред нас, на една голема ливада.
Пладне е, пак почнува да врне. Веќе 6 часа пешачиме. Гладни сме, изморени а и по малку депримирани поради грешката. Пред Горно Луково поле застануваме, ручаме сува храна и расположението ни се враќа. Продолжуваме. Патот е ист. Бесконечни зелени ливади. Единствено дождот ни здодева одвреме навреме. Околу 17ч, пред Ќафа Кадис, тој престанува, огрва сонце, небото се бистри.

На зајдисонце стигнавме пред домот. Тоа е двокатна куќа подигната при градењето на браната во Маврово. Се наоѓа на една стрма падина, обрасната со висока, густа трева, преполна со скакулци, бубачки и разноразни инсекти. Педестина метри под домот – поток, еден од многубројните што се сливаат во езерото. Од другата страна, преку потокот на другиот брег, висока убава шума што се протега долж патот, следејќи го потокот се до Торбешки мост.
Во домот влегуваме низ прозорец, како што, изгледа, правеле сите кои минувале оттука. Се сместуваме, палиме оган во каминот, се сушиме и спремаме вечера. Како и обично во вакви ситуации расположението е максимално. Хумор, мноштво досетки а паѓа и по некоја караница, но ситна.
Околу 9ч сите заспиваме.
08.07.1975 год. (вторник) – Изутрина, по вообичаените работи и едно невообичаено чистење на домот, тргнуваме кон автопатот Охрид-Скопје. Времето е прекрасно, без ниту еден облак, од двете страни на патот шума што создава пријатна ладовина. На Торбешки мост стигнуваме по повеќе од час и половина пешачење. Илчо и Брко се жалат на нозете. За среќа, додека се одмараме, наидува Застава 101 и ги зема нив и дел од потешката опрема. Другите, малку олеснети, брзаме кон автопатот. Добро би било да стигнеме во Маврово што порано заради снимателот а и да се одмориме добро.
Топло е, патот е тврд, се раѓаат плускавци, петиците се набиваат.
Ќе мора да се најде друг пат до езерото. На автопатот излегуваме околу 11ч. Краток одмор и тргнување кон автобуската станица на 2 км оттука. Наидува Спачек, кревам палец, тој застанува, влегувам, среќен сум. Се надевам дека и другите ќе имаат среќа, но тие пристигнуваат дури околу 13ч.
Се улогорувам под мотелот во Маврови анови. Расположението пак е на ниво. Имаме половина ден за одмор и поправање на доста лошата хигиенска состојба како и за санирање на нозете.
Ги подигнуваме шаторите, се раскомотуваме, ги испразнуваме ранците и се спремаме за ручек. Се чувствуваме како на викенд. Се беше прекрасно: времето, езерото … Тукушто ручавме дојде и снимателот. Не чекал уште од изутрина. Ја донесе камерата и снимањето започна. Ни рече – нека биде се спонтано. И беше! Спонтано ги растуривме и местевме шаторите; спонтано се миевме вторпат (првпат досега); спонтано се облекувавме, перевме, дотерувавме, менувавме маици (сето тоа вор а понекогаш и третпат). Потоа се договоривме изутрина да тргнеме во 6ч и да направиме уште некоја снимка горе над жичарницата. Приквечер отидовме во мотелот на малку „цивилизација” и она што оди со цигара. Пријатна вечера, спонтан разговор, времето брзо минува. Мораме да одиме на спиење. Заспавме спокојно, сигурни дека изутрина ќе станеме сосема суви …
09.07.1975 год. (среда) – Изутрина шаторите беа водени дури од внатре, како да ја собрале целата роса. Уште малку и ќе се разочаравме во нив.
Набрзина се подготвувавме и без појадок со комби се префрламе до жичарата. Таму не пречекува шефот на хотелот и ја пушта специјално за нас. Со тоа ни заштеди околу 500 метри качување и доста сили. Горе пак почнува снимање, овојпат натоварени со ранци, шеткајќи горе-долу, лево-десно. Се збогуваме со снимателот и … седнуваме да јадеме. Добар појадок, краток одмор и тргнуваме кон Галичник.
Времето е прекрасно, топло. Пак сонце и сино небо. Бистра е речиси пуста. Овде-онде по некое стадо и бачило. А насекаде бескрајни питоми пасишта, но неискористени. Наближува пладне, горештинат е се поголема, ранците се потешки. Добро би ни дошол некој облак.
Веќе сме на асфалтниот пат, Галичник е близу, на 3-4 км. Но долги се, жешки. На влезот во селото – чешма. Божји дар, како што велат старите. Студената вода ни ги враќа силите и свежината. Влегуваме во селото. Првпат сум тука. Од селото се простира прекрасна глетка кон водите на Радика што во далечината блескаат под пладневното сонце, стеснети помеѓу стрмните гори и падините на темнозелениот џин Кораб.
Премногу тивок е Галичник. Премногу стари полуразурнати куќи, старите луѓе, а само овде – онде по некое дете. Среде село – ресторанче, чешма и неколку пристари луѓе. Седат во сенка и разговараат.
Ручаме и околу 14ч тргнуваме кон Гари. Застануваме на првата чешма и го разгледуваме патот што ни престои до Охрид. Ако вечерва стигнеме во Гари, тогаш во с. Црвени води можеме да бидеме во четврток навечер или најдоцна во петок претпладне! Па што брзаме толку кога имаме време! Затоа на чешмата остануваме цел час и тргнуваме дури околу 3ч попладне. Сега не кон Гари туку кон Лазарополе. Ни рекоа дека од Галичник до Лазарополе има едвај два и пол часа пешачење. Заборавивме дека кога на тие два и пол часа ќе им се додадат обилниот ручек, горештината, ранците и фактот дека веќе седум дена пешачиме, тие два и пол часа се продолжуваат во најмалку 4. Патчињата, одамна некористени, одвај се препознаваат, лесно е човек и да згреши, особено ако е првпат тука, како ние.
Некаде околу 17ч сфативме дека сме ги прецениле можностите и теренот, но не по наша вина. Сега целта ни е да стигнеме само до с. Тресонче, пред Лазарополе. Во ридиштата над селото се мачиме додека го пронаоѓаме патчето за надолу. Некаде шума, некаде чистина, и некако, пред зајдисонце го здогледуваме Тресонче вгнездено меѓу два рида. Спуштањето низ последниот рид е прилично мачно. Оди, оди, никаде крај, а колената треперат. Веќе се стемнува на влегувањето. Одозгора, од ридот ни се чинеше мошне мртво, како божем жива душа да нема во него. А не беше така. Дури имаше и многу деца, како во летувалиште. Овде е навистина убаво за нив.
Потоа, како секоја вечер: местење шатори, спремање топла вечера и легнување. Веќе пред 9ч се е мирно. Ноќта е мирна, тивка, небото преполно со ѕвезди …

10.07.1975 год. (четврток) – Не разбуди сонцето. Се забавивме појадувајќи и чекајќи да се исушат шаторите, мокри од утринската роса. Тргнуваме дури околу 8ч, нагоре по еден гол, стрм рид, кон Лазарополе.
Топло е, никаде облак. А и мувите ни додеваат, ги има во роеви. Не спаси шумата горе на сртот. Се спуштивме низ неа и веќе бевме на висорамнината пред Лазарополе. Не се задржавме многу. Десетина минути одмор, ладење на чешмата на влезот во селото, парче чоколадо и тргнуваме кон Гари. До таму води патче, низ шумат се искачува педестина метри, излегува на гол рид и оттука стотина метри надолу до селото. На влезот бевме прилично исцрпени од жешкото сонце и плускавците со кои си имавме мака уште пред Маврово.
Во Гари останавме околу 1 час ладејќи се на чешмата и одмарајќи ги нозете. Не чекаше тешко качување од околу 400 метри до бачилото Голема мегданица а потоа уште толку до врвот Бабин срт (2242 мнв) Тргнуваме околу 13ч, полека, покрај Гарска река, но пријатна ладовина. Убав е крајот околу Гари, шумовит, богат со вода, но сепак, селото мошне мртво, дури и сега, среде лето.
По краткиот ручек, малку пред 17ч, ја преминавме Гарска река и излеговме од шумата на една прекрасна долга ливада, на чиј крај се наоѓа бачилото Голема мегданица. Мислевме да се одмориме малку и да продолжиме натаму кон Бабин срт, но се премисливме кога ги видовме кожите и неколкуте овци, нападнати од волци среде бел ден.
Бачилото не е големо. 5-6 овчари, едно трло за овци, до него мала шталичка, кучка, едно криво куче и десетина кученца. Овчарите спијат ов нешто меѓу куќа и колиба. Ниска, наѕидана од земјани тули, покриена со слама и трска. Внатре под земја, 5-6 дрвени кревети, една маса, три клупи околу неа, во средината огниште. Темно е. Светлина влегува само низ доста ниската врата и низ пукнатините меѓу ѕидовите и покривот. Мошне незгодни се многуте греди на кои лежи покривот. Поставени се толку ниско што честопати, заборавајќи на нив, добро ги затресуваме.
Овчарите не примија најљубезно што можеа. Не понудија со густо слатко млеко, сирење и леб. Дури и ни ги отстапија сите легла иако баравме само парче тврда покриена земја. Поразговаравме со нив, речеравме и се спремивме така што изутрина да можеме, по појадокот, веднаш да тргнеме. Изморени од напорниот ден сонот, потпомогнат од топлото огниште, брзо не совлада.

11.08.1975 год. (петок) – Во мугрите, точно во 4ч не разбуди Миле со неговото будилниче. Набрзина каснавме, се спремивме и перд 5ч се качувавме кон Бабин срт. Бевме извонредно свежи, одморни. А и утрото беше како порачано за пешачење. Полека, заедно со сонцето, се искачувавме над зелените падини над бачилото. Во 8ч бевме на врвот. По вообичаеното сликање и маркирање, го почнавме големото спуштање по Караорман. Целиот тој предел, од Голема мегданица, подножјето на Бабин срт и самиот врв, па надолу, се до Алипашица, се е бескрајна трева. Дури во доловите лево и десно но и на крајот од Алипашица, одеднаш изникнуваат високи темнозелни шуми. Штета што, и покрај ведрото време, видливоста беше мала. Инаку од Бабин срт ќе го видевме Охридското езеро.
Рид по рид, ливада по ливада. Мошне брзо се спуштивме. Веќе во 10ч ја поминавме Алипашица и застанавме во шумата. Имавме доста време. Не ни се брзаше. А и бевме доста гладни. Ја истресовме од ранците сета преостаната храна и двопек. За час ја снема. Потоа се протегнавме на пријатното сонце и задремавме. Никогаш не ми било толку тешко да станам. Лежиш удобрно протегнат на вреќата, меко е, сонцето пријатно те топли, тревата мириса, полека те фаќа дремка … Единствено мувите здодеваат и го расипуваат уживањето.
Некако околу 13ч се убедивме да станеме и низ шумата, по нешто како патче, тргнавме кон с. Црвени води. Одевме цело време низ шума, одвреме навреме излегувајќи на симпатични мали ливадички. Се движевме доста брзо благодарејќи на благиот терен и сенката. Но околу 2ч почнаа да се собираат прилично темни облаци, заканувајќи се да ни го расипат попладнето. Набрзо потоа наезда од комарци го навести блискиот дожд. Не само што заврна дожд, туку и еден незгоден град. Дождот, комарците, градот уште повеќе го забрзаа нашиот од, така што во Црвени води бевме малку по 4ч попладне. Штотуку влеговме во селото – престана дождот и огреа сонце. Се одморивме во продавницата среде село, разговарајќи со зачудените селани. По получасовниот одмор, бевме вкочанети па поради тоа спуштањето до автобуската станица на автопатот Охрид-Скопје беше доста мачно. Бевме малку нервозни и раздразливи, но чекајќи автобус расположението почна нагло да се поправа. Сите непријатности беа брзо заборавени. Пресреќни бевме што конечно го остваривме она што го сакавме, за кое толку долго се подговтвувавме. Си честитаме за остварената цел, последен знак, последни снимки, едно бесконечно долго чекање и околу 18ч на пат сме за Охрид.
Во извидничкиот камп ние сме единствени гости. Првин ги соблековме гојзерицит, па чорапите. Прекрасно чувство е да газиш слободно, бос. Па едно долго миење, спремање вечера и легнување, околу 22ч. Ни се чини дека ќе ја преспиеме цела сабота.
Стануваме сите уште во 6ч. Денес целиот ден е наш … за одмор, за што сакаш. Па и заслуживме.
dnevnik od nashata prva transverzala 03.07.1975 god. (chetvrtok) – megjugradskata stanica vo skopje. mugri, malku po 4:30ch. so mene e klimche, doshol da ne isprati. drugite doagjaat eden po eden. tozo, ras, a ete go i shtrole. tuka sme site petmina. posledni soveti, dogovori, proverki, malku humor; potoa vleguvame vo avtobusot i trgnuvame za tetovo. ostanuva samo klimcho so krenata raka vo vozduhot i so usilena nasmevka na liceto. ne doagja so nas, a sakashe, no … vo avtobusot se e mirno, osven nie. krishum ne poglednuvaat, chudni sme onaka oblecheni, so teshki gojzerici, golemi ranci i mnogu fotoaparati. patuvanjeto minuva brzo. vo tetovo chekame okolu eden chas na avtobus za selo vratnica. ima dosta lugje. ne zagleduvaat nekoi potprashuvaat, a potoa se chudat. do ohrid peshki, po planini! zoshto? ne lichi na obichno shetanje. vremeto ne vi e bash ubavo, gore kje vrne – ni velat. konechno avtobusot doagja i trgnuvame kon vratnica. poglednuvam kon shara – ubava e, golema … kako li kje bide? ljubezniot vozach ne ostava kaj motelot pred vratnica. po edno kafe, sok, posledni konechni podgotovki i malku pred 8:30ch trgnuvame. na pedesetina metri od motelot, vednash kraj patot, go stavame prviot znak, se slikame i pochnuva kachuvanjeto. navleguvame vo visoka shuma. prijatno e, svezho. naskoro, na prvata pogolema nagornica, pagjaat prvite kapki pot. peshachime so uzhivanje, nikoj ne brza, prv den ni e i ne treba da se zamoruvame premnogu. poleka, poleka se iskachuvame nad vratnichka reka, a pred nas se otkriva prekrasna gletka koja kolku povekje se iskachuvame nad polog, stanuva se poubava i poraskoshna. levo od nas buchi rekata slivajkji se dolu niz vododerinata, a gore brojni nedostapni vodopadi shto od livadite prosharani so snezhnici se urivaat vo nea. prirodata, ubavoto vreme i vedroto raspolozhenie pravat neosetno da se iskachime mogjne visoko. vekje sme na shumskiot pat koj po dva kilometri tuka zavrshuva presechen so edno potoche. domot ne e daleku, no do nego ima strm podem. malku se odmarame i napred. za toa se vinovni zamorot i shumskite jagodi: slatki, mirizlivi. gi ima nasekade. rechisi se zaboravame berejkji gi i pokraj teshkite ranci i strmniot teren. okolu pladne zad nas ostanuva i poslednata visochinka do domot, smesten na ogromna ledina, na rabot na shumata. tuka go pochuvstvuvavme studeniot veter shto se spushtashe od vrvot ljuboten. pred domot ne prechekuvaat sincheto na domarot i negovite kuchenca. vlegovme vnatre. prijatno e, toplo. se sushime, ruchame, malku razgovor so chichko nikola, zboguvanje so niv i trgnuvanje kon prviot bivak, vo blizina na kozja stena. sonce se ushte ima, no i veter. ne zagrizhuvaat maglata i oblacite shto se pletkaat, kamenja ima se povekje, nezgodno e za odenje. maglata e se poblisku, pochnuva da studi, no ne zastanuvame, zashto do bivakot ima celi dva chasa. ljuboten ni podgotvuva ne bash ljubezen prechek. gore na kamenjarot vekje sme vo maglata shto vo branovi se spushta i se kreva. odvreme navreme daleku napred se pokazhuva kozja stena, ogromna, osamena i izdignata strma kamena padina. pochnuva da vrne studen, siten dozhdec. molchime i odime. naporno e. mora postojano da se gleda dolu, da ne se stapne na pogreshen kamen, a vetrot i dozhdot se zdodevni, nerviraat. konechno ete ja i kozja stena, pod nea sme, no poradi maglata se gleda samo mal del. na desetina minuti od tuka e sedloto, a nekade vo negova blizina e i bivakot, no kade e? go prashavme tozo, bil lani tuka, no toj samo nemokjno gi kreva ramenata: tuka nekade e, blizu, no maglava … !? na sedloto sme, tuka vetrot e najsilen, shiba. za mig se razbistruva. taka dovolno tozo da go zdogleda edinstvenoto ramno parche zemja pogodno za bivak. brzo gi mestime shatorite, a vo megjuvreme se gotvi supa. se smestuvame, supata ne stopluva i legnuvame. tishinata ja narushuva edinstveno tresenjeto na shatorot i tropkanjeto na dozhdot. izmoreni, brzo zaspivame, no ne za dolgo. pod silnite naleti na vetrot, shatorot se urna. shtrole nekako go namestuva i povtorno zaspivame. no pak, nekade po polnokj, ne razbuduva chuden stud. pa toa vrekjite ni se mokri! site trojca, jas, shtrole i ras se prefrluvame vo shatorot na ilcho i tozo. petmina vo shator za trojca! a duva, vrne, tesno. i pokraj se uspeavme da zaspieme. spieme isprekinato budejkji se da gi protegneme zdrvenite noze, race i vrat i da se prefrlime na druga strana. nekade vo mugrite prestanuva da vrne, no veter i magla se ushte ima. 04.07.1975 god. (petok) – vekje e razdeneto i site sme na noze. chudno, no izgledame svezhi, odmoreni, duri i raspolozheni. edinstveno vremeto ne zagrizhuva. po maglata teshko bi go nashle patot. shto da se pravi? nazad!? ne! zarem se da propadne zaradi nea? da odime – ne mozhe. kje chekame, chas, dva, tri … barem malku da se podobri vremeto. zdodevno e, netrpelivi sme. maglata si igra so nas. odvreme navreme kje se digne duri nad kozja stena, a potoa naednash kje se stemni. konechno, okolu deset chasot se razbistri dovolno za da go vidime patot kon livadichko ezero. trgnuvame, nagore, kon srtot na shara. magla ima se poretko i vekje okolu 11 chasot napladne e vedro taka shto duri togagj go vidovme ljuboten i cela shara, golema, nedogledna. levo i desno padini so prekrasna zelena treva i cvekjinja, nazad osameniot ljuboten a napred veriga od vrvovi shto vo dalechinata se gubat vo izmaglica pomeshana so siniloto na horizontot. prijatno e da se peshachi po mekata treva dodeka sonceto ni gi topli vlazhnite koski, rancite, vrekjite i oblekata rasposlana po niv. odime moshne brzo, no poradi chestite kachuvanja po sekoj vrv sednuvame da zdivneme. se ushte ne sme naviknati na visinata i naporot pa onaka zadishani, udobno se smestuvame potpreni na rancite. vdishuvame so polni gradi chist, planinski vozduh shetajkji so ochite po mekoto zelenilo naokolu. no samo desetina minuti i … ajde, nemame mnogu vreme. i shto kje pravish, stanuvash i odish. a po nekoj se zaboravi, tuku samo trcha napred, a ti ne mozhesh da go stignesh. sakash, no nozete natezhnuvaat. na pladne go pominavme livadichko ezero. prekrasno e, no premnogu dolu za da se simneme, nad stotina metri. nadolu e lesno, kje se strkalash, ama nagore … a navistina e ubavo, ne mozhesh da mu se iznagledash … e, da si ostanesh ovde dva-tri dena, raj. no treba da se odi ponatamu. ranecot na grb i odi, trchkaj po tozo. a toj samo grabi … nadolu, nagore, se mu e edno; ranecot kako drug da mu go nosi. a rechisi kolku nego e; i visok i shirok. nablizhuva pet chasot. ne ruchavme, gladen sum. nervite mi se kako staro, gnilo jazhe. chuvstvuvav kako neshto me skokotka okolu srceto. jas i ilcho sme nazad. go gledam, negovoto umorno lice, no molchi i odi … ama znam shto misli, sigurno bara mesto za bivak. pred mesnosta ezerca, pak zastanuvame. tozo, shtrole i ras se stotina metri napred. ushte mislat da odat …!? a pod niv e mnogu ubavo: ezerce, voda, razni zeleni livadichki. i blisku e, samo pedesetina metri pod snezhnikot, nadolu pod potocheto. zastanuvaat, ne vikaat. ostanuvame tuka da spieme. vekje e shest chasot, a vo blizina nema drugo mesto pogodno za bivak, barem spored kartata. gi mestime shatorite, tozo sprema supa. vekje mirisa, mami … gotova e. ja goltame so slast, onaka vrela. chuvstvuvam kako so polnenjeto na stomakot mi se vrakja silata. shtrole pali ogan, mal no topol, dragocen zashto studeno e i pokraj djemperite i vetrovkite. vecherame hrenvishli na zhar, malku izgoreni, no dobro e. ochite mi se zatvoraat, podgleduvam kon shatorite, stanuvam, ja zemam vrekjata, vleguvam vo shatorot … tishina e. 05.07.1975 god. (sabota) – utro e, 4 chasot, vedro studeno. sonceto samo shto ne ispililo na vrvovite. eden po eden stanuvame. skochaneti. sonlivi, malku fiskultura, trchame naokolu i gotovo … kako kukureci sme site do eden duri peeme. i pak tozo – kakao, kasnuvame, se pakuvame i trgnuvame, nagore, nakaj crn vrv, kobilica, nadolu kon leshnica. prekrasen den so sonce no ne e mnogu toplo, duvka prijatno veterche. odime pobrzo od vchera. se chuvstvuvame mnogu posvezhi i posilni. deneska pak isto kako vchera. vrv po vrv, gore, dolu, po livadi, kamenja, rascvetani karpi. duri zadovolstvo e da ripkash po niv, ranecot ne prechi, rechisi i ne se chuvstvuva. kako da srasnal so tebe. pod crn vrv, na edna ogromna padina – prva sredba so ovcharskite kuchinja. ne se bash gostoljubivi pa gi zaobikoluvame. vekje e rechisi pladne. kobilica e pred nas. dolu na padinata mnogu ovci, goveda, nasekade gi ima, selata se blisku. pod kobilica ne zafakja dozhd, siten, kratok. odsproti nas na jelak – nevreme, crni teshki oblaci, svetka i grmi. doagja kon nas. ottuka pochnuva trkata so nevremeto. nie na eden rid a toa zad nas. nie na sledniot, a na prethodniot vekje istura, tatni. od vreme navreme kje ne zakachi nekoj oblak, kolku da ne namokri. taka do kara nikola. e, tuka pochnaa makite. ne mozheme da reshime kako ponatamu. mozhevme da se spushtime pravo nadolu do s. veshala, pa po patot do s. bozovec, a mozheme i preku eden rid direktno do bozovec. prviot pat ni se chineshe polesno, no edni ovcharchinja ni rekoa deka dolu vo bachiloto kade shto trebashe da pomineme ima opasni kuchinja. zatoa trgnavme od okolu, zaobikoluvajkji go ridot i spushtajkji se po edna strmna livada. naidovme na edno patche koe vo nivjeto pod livadata ni ischeznuva. se zapletkuvame, nikako da stigneme do patot. vrti levo – desno, gore dolu … edvaj nekako stignavme. shtotuku ni olesna, koga naednash povtorno se stemni i pochna da vrne silno, so veter, a i patot pak ni se zagubi vo nivjeto. odvaj nekako stignavme do bozovec. zdivnavme malku. vekje beshe izminal pet chasot. leshnica e na drugata strana preku rekata na chas i polovina odenje koe ni se stori vechnost. odish, odish, cel chas i povekje, a od nea ni traga. prashuvame ushte kolku ima? – ushte desetina, petnaeset minuti, blisku e. odime petnaeset minuti pa pak kje prashame drug, a toj istoto. pred stemnuvanje, okolu 19:30ch stignuvame. edna golema livada, niz nea reka, dve kukji a okolu strmni shumi. toa e dolna leshnica. vlegovme vo ribarskata kukjichka. vnatre grupa ribari, brko i ushte trojca nashi. pepi i mile se ushte gi nema, a treba preku shapka da donesat ushte hrana za patot do mavrovo. stignuvaat polovina chas po nas. ribarite ne prechekaa moshne ljubezno. ne nagostija so grav, przhena riba, alva i malku rakija, a potoa ni go otstapija svoeto mesto pokraj kaminot. se isushivme, gi poslavme vrekjite po podot i foteljite i … vekje spievme. 06.07.1975 god. (nedela) – iako vecherta okolu 22ch pochna da se razvedruva, izutrinava beshe sosema oblachno, zavrna zdodevno, esenski. hranata e razdelena, rancite spremni, no dozhdot nikako da prestane. okolu pladne vekje ne mozhevme da izdrzhime. trgnuvame po dozhd, sega vekje osumina. se iskachuvame po pena kon bachiloto djinibeg. na desetina minuti pred nego od sosedniot rid, prilichno visoko, so zakanuvachki laezh se spushti eden pes. ja pomina rekata i se zalepi za posledniot od nas, za mene. lae kruzhi okolu nas, nikako da se trgne. duri mu se pridruzhi ushte eden, malku pomiroljubiv i ne tolku glasen, pa zaedno ne chuvaat. povekje od polovina chas izgubivme ubeduvajkji gi ovcharite da gi priberat kuchinjata, a tie ni velat da ne im obrnuvame mnogu vnimanie. konechno eden chichko se simna do nas i ne vovede vo bachiloto. vo megjuvreme dozhdot prestana i pochna da se vedri. kasnuvame, razgovarame malku so ovcharite, slikanje i prodolzhuvame nagore kon sedloto pod titov vrv. vekje e sosema vedro. so sonceto se vrakja i dobroto raspolozhenie. kolonata poleka se razvlekuva po beskrajnite pasishta nad bachiloto. okolu 6ch se iskachivme na sedloto. kje ostaneme tuka. a na titov vrv!? zar pak da ne se kachime kako lani! shtrole, ilcho, brko i ras ostanuvaat da go postavat logorot a drugite trgnuvame kon titov vrv. chudno ni e kachuvanjeto bez ranci, lesno. oslobodeni od nivnata tezhina bukvalno se strchuvame kon vrvot. titov vrv, a osobeno negovoto podnozhje turchin, e prilichno nepristapen, shto vsushnost e eden golem kamenjar. pred samiot vrv, od dvete sosedni kotlini nablizhuva magla. na vrvot sme tochno vo 19ch. mrakot brzo doagja, maglata ushte pobrzo. eden znak, parche chokochado o kurshum nadolu, za da se spushtime niz kamenjarot pred da se spushti maglata. za srekja stignavme dolu pred nea. ottuka beshe lesno da se stigne do logorot. tamu ne cheka topla supa, pa vechera … i pak pochna da vrne. shatorite kako i obichno propushtaat pa jas i shtrole se selime vo drugi dva. tesno e, neramno, chesto se budam. nadvor e temno, po nekoja dzvezda dzirka niz raspartalavenite oblaci. tivko e, zastrashuvachki tivko, no sepak ubavo, mirno … 07.07.1975 god. (ponedelnik) – tivko sonchevo utro. logorot se budi, zhivnuva. utrinska fiskultura, higiena, pojadok, pakuvanje, trgnuvanje i … sonceto go snema vo maglata. no ne ni prechi, ima pat. cel ni e planinskata kukja pred mavrovo. patot e lesen, so blag pad, niz zhivopisni ritchinja i dolinki. okolu 9ch izleguvame na edna visoramnina. povtorno ne ogreva sonce. na krstopat sme. po koj pat? ja gledame kartata, mala diskusija, i trgnuvame po srednoto patche. patem sretnuvame dvajca sredovechni meshtani. gi prashuvame. na prav pat ste, velat, odete samo po pat i kje izlezete na shutman. i odevme. no ne fati magla. tozo i pepi se chudat, neshto im e nepoznat terenot, kako da sme zgreshile. naiduvame na bachilo, prashuvame. na shutman ste, ni velat. maglata poleka se kreva. pred nas e ogromen rid, rechisi planina. kade sme, kade da se odi! ja gledame kartata, se vrakjame malku nazad, prashuvame i konechno ete ja vraca. zdivnuvame. sega e vekje polesno, tolku baranoto bachilo e pred nas, na edna golema livada. pladne e, pak pochnuva da vrne. vekje 6 chasa peshachime. gladni sme, izmoreni a i po malku deprimirani poradi greshkata. pred gorno lukovo pole zastanuvame, ruchame suva hrana i raspolozhenieto ni se vrakja. prodolzhuvame. patot e ist. beskonechni zeleni livadi. edinstveno dozhdot ni zdodeva odvreme navreme. okolu 17ch, pred kjafa kadis, toj prestanuva, ogrva sonce, neboto se bistri. na zajdisonce stignavme pred domot. toa e dvokatna kukja podignata pri gradenjeto na branata vo mavrovo. se naogja na edna strma padina, obrasnata so visoka, gusta treva, prepolna so skakulci, bubachki i raznorazni insekti. pedestina metri pod domot – potok, eden od mnogubrojnite shto se slivaat vo ezeroto. od drugata strana, preku potokot na drugiot breg, visoka ubava shuma shto se protega dolzh patot, sledejkji go potokot se do torbeshki most. vo domot vleguvame niz prozorec, kako shto, izgleda, pravele site koi minuvale ottuka. se smestuvame, palime ogan vo kaminot, se sushime i spremame vechera. kako i obichno vo vakvi situacii raspolozhenieto e maksimalno. humor, mnoshtvo dosetki a pagja i po nekoja karanica, no sitna. okolu 9ch site zaspivame. 08.07.1975 god. (vtornik) – izutrina, po voobichaenite raboti i edno nevoobichaeno chistenje na domot, trgnuvame kon avtopatot ohrid-skopje. vremeto e prekrasno, bez nitu eden oblak, od dvete strani na patot shuma shto sozdava prijatna ladovina. na torbeshki most stignuvame po povekje od chas i polovina peshachenje. ilcho i brko se zhalat na nozete. za srekja, dodeka se odmarame, naiduva zastava 101 i gi zema niv i del od poteshkata oprema. drugite, malku olesneti, brzame kon avtopatot. dobro bi bilo da stigneme vo mavrovo shto porano zaradi snimatelot a i da se odmorime dobro. toplo e, patot e tvrd, se ragjaat pluskavci, peticite se nabivaat. kje mora da se najde drug pat do ezeroto. na avtopatot izleguvame okolu 11ch. kratok odmor i trgnuvanje kon avtobuskata stanica na 2 km ottuka. naiduva spachek, krevam palec, toj zastanuva, vleguvam, srekjen sum. se nadevam deka i drugite kje imaat srekja, no tie pristignuvaat duri okolu 13ch. se ulogoruvam pod motelot vo mavrovi anovi. raspolozhenieto pak e na nivo. imame polovina den za odmor i popravanje na dosta loshata higienska sostojba kako i za saniranje na nozete. gi podignuvame shatorite, se raskomotuvame, gi ispraznuvame rancite i se spremame za ruchek. se chuvstvuvame kako na vikend. se beshe prekrasno: vremeto, ezeroto … tukushto ruchavme dojde i snimatelot. ne chekal ushte od izutrina. ja donese kamerata i snimanjeto zapochna. ni reche – neka bide se spontano. i beshe! spontano gi rasturivme i mestevme shatorite; spontano se mievme vtorpat (prvpat dosega); spontano se oblekuvavme, perevme, doteruvavme, menuvavme maici (seto toa vor a ponekogash i tretpat). potoa se dogovorivme izutrina da trgneme vo 6ch i da napravime ushte nekoja snimka gore nad zhicharnicata. prikvecher otidovme vo motelot na malku „civilizacija” i ona shto odi so cigara. prijatna vechera, spontan razgovor, vremeto brzo minuva. morame da odime na spienje. zaspavme spokojno, sigurni deka izutrina kje staneme sosema suvi … 09.07.1975 god. (sreda) – izutrina shatorite bea vodeni duri od vnatre, kako da ja sobrale celata rosa. ushte malku i kje se razocharavme vo niv. nabrzina se podgotvuvavme i bez pojadok so kombi se prefrlame do zhicharata. tamu ne prechekuva shefot na hotelot i ja pushta specijalno za nas. so toa ni zashtedi okolu 500 metri kachuvanje i dosta sili. gore pak pochnuva snimanje, ovojpat natovareni so ranci, shetkajkji gore-dolu, levo-desno. se zboguvame so snimatelot i … sednuvame da jademe. dobar pojadok, kratok odmor i trgnuvame kon galichnik. vremeto e prekrasno, toplo. pak sonce i sino nebo. bistra e rechisi pusta. ovde-onde po nekoe stado i bachilo. a nasekade beskrajni pitomi pasishta, no neiskoristeni. nablizhuva pladne, goreshtinat e se pogolema, rancite se poteshki. dobro bi ni doshol nekoj oblak. vekje sme na asfaltniot pat, galichnik e blizu, na 3-4 km. no dolgi se, zheshki. na vlezot vo seloto – cheshma. bozhji dar, kako shto velat starite. studenata voda ni gi vrakja silite i svezhinata. vleguvame vo seloto. prvpat sum tuka. od seloto se prostira prekrasna gletka kon vodite na radika shto vo dalechinata bleskaat pod pladnevnoto sonce, stesneti pomegju strmnite gori i padinite na temnozeleniot djin korab. premnogu tivok e galichnik. premnogu stari polurazurnati kukji, starite lugje, a samo ovde – onde po nekoe dete. srede selo – restoranche, cheshma i nekolku pristari lugje. sedat vo senka i razgovaraat. ruchame i okolu 14ch trgnuvame kon gari. zastanuvame na prvata cheshma i go razgleduvame patot shto ni prestoi do ohrid. ako vecherva stigneme vo gari, togash vo s. crveni vodi mozheme da bideme vo chetvrtok navecher ili najdocna vo petok pretpladne! pa shto brzame tolku koga imame vreme! zatoa na cheshmata ostanuvame cel chas i trgnuvame duri okolu 3ch popladne. sega ne kon gari tuku kon lazaropole. ni rekoa deka od galichnik do lazaropole ima edvaj dva i pol chasa peshachenje. zaboravivme deka koga na tie dva i pol chasa kje im se dodadat obilniot ruchek, goreshtinata, rancite i faktot deka vekje sedum dena peshachime, tie dva i pol chasa se prodolzhuvaat vo najmalku 4. patchinjata, odamna nekoristeni, odvaj se prepoznavaat, lesno e chovek i da zgreshi, osobeno ako e prvpat tuka, kako nie. nekade okolu 17ch sfativme deka sme gi precenile mozhnostite i terenot, no ne po nasha vina. sega celta ni e da stigneme samo do s. tresonche, pred lazaropole. vo ridishtata nad seloto se machime dodeka go pronaogjame patcheto za nadolu. nekade shuma, nekade chistina, i nekako, pred zajdisonce go zdogleduvame tresonche vgnezdeno megju dva rida. spushtanjeto niz posledniot rid e prilichno machno. odi, odi, nikade kraj, a kolenata treperat. vekje se stemnuva na vleguvanjeto. odozgora, od ridot ni se chineshe moshne mrtvo, kako bozhem zhiva dusha da nema vo nego. a ne beshe taka. duri imashe i mnogu deca, kako vo letuvalishte. ovde e navistina ubavo za niv. potoa, kako sekoja vecher: mestenje shatori, spremanje topla vechera i legnuvanje. vekje pred 9ch se e mirno. nokjta e mirna, tivka, neboto prepolno so dzvezdi … 10.07.1975 god. (chetvrtok) – ne razbudi sonceto. se zabavivme pojaduvajkji i chekajkji da se isushat shatorite, mokri od utrinskata rosa. trgnuvame duri okolu 8ch, nagore po eden gol, strm rid, kon lazaropole. toplo e, nikade oblak. a i muvite ni dodevaat, gi ima vo roevi. ne spasi shumata gore na srtot. se spushtivme niz nea i vekje bevme na visoramninata pred lazaropole. ne se zadrzhavme mnogu. desetina minuti odmor, ladenje na cheshmata na vlezot vo seloto, parche chokolado i trgnuvame kon gari. do tamu vodi patche, niz shumat se iskachuva pedestina metri, izleguva na gol rid i ottuka stotina metri nadolu do seloto. na vlezot bevme prilichno iscrpeni od zheshkoto sonce i pluskavcite so koi si imavme maka ushte pred mavrovo. vo gari ostanavme okolu 1 chas ladejkji se na cheshmata i odmarajkji gi nozete. ne chekashe teshko kachuvanje od okolu 400 metri do bachiloto golema megdanica a potoa ushte tolku do vrvot babin srt (2242 mnv) trgnuvame okolu 13ch, poleka, pokraj garska reka, no prijatna ladovina. ubav e krajot okolu gari, shumovit, bogat so voda, no sepak, seloto moshne mrtvo, duri i sega, srede leto. po kratkiot ruchek, malku pred 17ch, ja preminavme garska reka i izlegovme od shumata na edna prekrasna dolga livada, na chij kraj se naogja bachiloto golema megdanica. mislevme da se odmorime malku i da prodolzhime natamu kon babin srt, no se premislivme koga gi vidovme kozhite i nekolkute ovci, napadnati od volci srede bel den. bachiloto ne e golemo. 5-6 ovchari, edno trlo za ovci, do nego mala shtalichka, kuchka, edno krivo kuche i desetina kuchenca. ovcharite spijat ov neshto megju kukja i koliba. niska, nadzidana od zemjani tuli, pokriena so slama i trska. vnatre pod zemja, 5-6 drveni kreveti, edna masa, tri klupi okolu nea, vo sredinata ognishte. temno e. svetlina vleguva samo niz dosta niskata vrata i niz puknatinite megju dzidovite i pokrivot. moshne nezgodni se mnogute gredi na koi lezhi pokrivot. postaveni se tolku nisko shto chestopati, zaboravajkji na niv, dobro gi zatresuvame. ovcharite ne primija najljubezno shto mozhea. ne ponudija so gusto slatko mleko, sirenje i leb. duri i ni gi otstapija site legla iako baravme samo parche tvrda pokriena zemja. porazgovaravme so niv, recheravme i se spremivme taka shto izutrina da mozheme, po pojadokot, vednash da trgneme. izmoreni od naporniot den sonot, potpomognat od toploto ognishte, brzo ne sovlada. 11.08.1975 god. (petok) – vo mugrite, tochno vo 4ch ne razbudi mile so negovoto budilniche. nabrzina kasnavme, se spremivme i perd 5ch se kachuvavme kon babin srt. bevme izvonredno svezhi, odmorni. a i utroto beshe kako porachano za peshachenje. poleka, zaedno so sonceto, se iskachuvavme nad zelenite padini nad bachiloto. vo 8ch bevme na vrvot. po voobichaenoto slikanje i markiranje, go pochnavme golemoto spushtanje po karaorman. celiot toj predel, od golema megdanica, podnozhjeto na babin srt i samiot vrv, pa nadolu, se do alipashica, se e beskrajna treva. duri vo dolovite levo i desno no i na krajot od alipashica, odednash izniknuvaat visoki temnozelni shumi. shteta shto, i pokraj vedroto vreme, vidlivosta beshe mala. inaku od babin srt kje go videvme ohridskoto ezero. rid po rid, livada po livada. moshne brzo se spushtivme. vekje vo 10ch ja pominavme alipashica i zastanavme vo shumata. imavme dosta vreme. ne ni se brzashe. a i bevme dosta gladni. ja istresovme od rancite seta preostanata hrana i dvopek. za chas ja snema. potoa se protegnavme na prijatnoto sonce i zadremavme. nikogash ne mi bilo tolku teshko da stanam. lezhish udobrno protegnat na vrekjata, meko e, sonceto prijatno te topli, trevata mirisa, poleka te fakja dremka … edinstveno muvite zdodevaat i go rasipuvaat uzhivanjeto. nekako okolu 13ch se ubedivme da staneme i niz shumata, po neshto kako patche, trgnavme kon s. crveni vodi. odevme celo vreme niz shuma, odvreme navreme izleguvajkji na simpatichni mali livadichki. se dvizhevme dosta brzo blagodarejkji na blagiot teren i senkata. no okolu 2ch pochnaa da se sobiraat prilichno temni oblaci, zakanuvajkji se da ni go rasipat popladneto. nabrzo potoa naezda od komarci go navesti bliskiot dozhd. ne samo shto zavrna dozhd, tuku i eden nezgoden grad. dozhdot, komarcite, gradot ushte povekje go zabrzaa nashiot od, taka shto vo crveni vodi bevme malku po 4ch popladne. shtotuku vlegovme vo seloto – prestana dozhdot i ogrea sonce. se odmorivme vo prodavnicata srede selo, razgovarajkji so zachudenite selani. po poluchasovniot odmor, bevme vkochaneti pa poradi toa spushtanjeto do avtobuskata stanica na avtopatot ohrid-skopje beshe dosta machno. bevme malku nervozni i razdrazlivi, no chekajkji avtobus raspolozhenieto pochna naglo da se poprava. site neprijatnosti bea brzo zaboraveni. presrekjni bevme shto konechno go ostvarivme ona shto go sakavme, za koe tolku dolgo se podgovtvuvavme. si chestitame za ostvarenata cel, posleden znak, posledni snimki, edno beskonechno dolgo chekanje i okolu 18ch na pat sme za ohrid. vo izvidnichkiot kamp nie sme edinstveni gosti. prvin gi soblekovme gojzericit, pa chorapite. prekrasno chuvstvo e da gazish slobodno, bos. pa edno dolgo mienje, spremanje vechera i legnuvanje, okolu 22ch. ni se chini deka kje ja prespieme cela sabota. stanuvame site ushte vo 6ch. denes celiot den e nash … za odmor, za shto sakash. pa i zasluzhivme.
Објава← Назад кон архивата