Екологика
Фауната на Шар Планина


Без’рбетници
Фауната на дневните пеперутки е претставена со 167 видови што претставува 80% од фауната на дневните пеперутки на Македонија. На Шар Планина не се среќаваат ендемични дневни пеперутки. Повеќе ретки видови пеперутки се значајни од аспект на зачувување на биолошката разновидност: Pyrgus andromedae, Euphydryas maturna, Erebia gorge, Erebia alberganus, Erebia rhodopensis, Erebia pandrose, Plebeius (Vacciniina) optilete, Plebeius (Agriades) pyrenaica, Maculinea arion, Zerynthia polyxena.
Тркачите (Carabidae) се претставници на најбројната група организми – тврдокрилците (Coleoptera). На Шар Планина се познати околу 140 видови тркачи. Според бројот на видови, Шар Планина е една од најбогатите планини со тркачи во Македонија, додека според бројот на ендемити и реликти, Шар Планина спаѓа во најзначајните планини на Балканскиот Полуостров заедно со Проклетије, Пирин и Рила.
Скакулците на Шар Планина се слабо проучувани. Досега се познати 40 видови што би било помалку од половина од реалниот број. Кај скакулците нема локални, но се познати седум субендемити (Pholidoptera aptera gjorgjevici, Oropodisma macedonica, Psorodonotus fiberi macedonicus, Metrioptera oblongicollis, Platycleis ebneri, Anterastes serbicus и Chorthippus biguttulus euhedickei).
Меѓународно значајни видови инсекти: Maculinea arion, Parnassius apollo, Euphydryas maturna, Zerynthia polyxena, Carabus intricatus (набрчкан тркач), Lucanus cervus (еленче), Cerambyx cerdo (голем дабов сечко), Morimus funereus (буков сечко), како и Dorcadion ljubetensis кој претставува балканки ендемит.
Фауната на копнените полжави на Шар Планина е застапена со 49 видови. Пет видови (Balea nordsiecki, Carinigera pellucida, Helicigona haberhaueri ljubetenensis, Orculawagneri ljubetenensis i Triloba thaumasia talevi) се шарпланински локални ендемити, а уште 11 се балкански ендемити.

‘Рбетници
Рибите на Шар Планина се многу малку проучувани. Засега е познато дека во планинските потоци и реки се среќаваат поточката пастрмка (Salmo trutta), црната мрена (Barbus meridionalis petenyi), и кркушката (Gobio gobio).
Фауната на водоземците (батрахофауна) на Шар Планина е исклучително богата. Се среќаваат 12 од вкупно 15 видови во Македонија и тоа: шарен дождовник (Salamandra salamandra), алпски мрморец (Ichthyosaura alpestris), голем мрморец (Triturus carnifex), мал мрморец (Lissotriton vulgaris), огнена жаба (Bombina variegata), зелена крастава жаба (Bufo viridis), обична крастава жаба (Bufo bufo), гаталинка (Hyla arborea), горска жаба (Rana dalmatina), поточна жаба (Rana graeca), планинска жаба (Rana temporaria) и езерска жаба (Pelophylax ridibundus).
Не помалку е застапена и фауната влекачите (херпетофауна) на овој масив. Регистрирани се 17 видови влекачи, што е скоро половина од вкупниот број во Македонија и тоа: Присутни се следните видови влекачи: шумска желка (Testudo graeca), ридска желка (Testudo hermanni), слепоoк (Anguis fragilis), планински гуштер (Lacerta agilis), голем зелен гуштер (Lacerta trilineata), зелен гуштер (Lacerta viridis), живороден гуштер (Zootoca vivipara), балканска гуштерица (Podarcis erhardii), ѕиден гуштер (Podarcis muralis), жолт смок (Dolichophis caspius), планински смок (Coronella austriaca), шумски или ескулапов смок (Elaphe longissimus), белоушка (Natrix natrix), рибарка (Natrix tessellata), поскок (Vipera ammodytes), шарка (Vipera berus) и степска лутица или остроглава шарка (Vipera ursinii). Остроглавата шарка е глобално загрозен вид кој се наоѓа на црвената листа за загрозени видови во Европа а кај нас го има статусот на строго заштитен вид.

Орнитофауната (фауната на птици) на Шар Планина е релативно скромна, имајќи ја предвид нејзината големина и богатство на станишта. Се проценува дека на Шар Планина се среќаваат најмалку 130 видови птици. Меѓу нив најбројни се гнездилките, а најинтересна е фауната на птиците на високопланинските отворени терени, поради присуство на алпски видови, како што се црвеноклуната и жолтоклуната галка (Pyrrhocorax pyrrhocorax и Pyrrhocorax graculus), карполазачот (Tichodroma muraria), алпското попче (Prunella collaris), ушестата чучулига (Eremophila alpestris) и снежната ѕвингалка (Montifringillla nivalis). Од шумските видови најинтересни се оние кои се среќаваат во иглолисните шуми, како што се лешникарката (Nucifraga caryocatactes), крстоклунот (Loxia curivrostra), дроздот огрличар (Turdus torquatis) и други. На најголемото глацијално езеро, Боговинското, при миграција се среќаваат и неколку видови патки.
Од мршојадците денес се среќава само белоглавиот орел (Gyps fulvus), кој не гнезди на Шара, туку во помал број доаѓа во летните месеци во потрага по храна. И бројот на другите грабливки е намален, па така и златниот орел (Aquila chrysaetos), се среќава со само неколку двојки. Крексот (Crex crex – загрозен вид во Европа) е еден од поинтересните видови кој се среќава во влажните ливади и во високата вегетација покрај планинските потоци.

На Шар Планина се регистрирани 45 видови цицачи, од вкупно 78 во Македонија. Меѓу нив, пет се наоѓаат на светската црвена листа, од кои три се класифицирани како загрозени. Најзагрозена е балканската полјанка (Dinaromys bogdanovi), класифициран како ранлив вид, кој ги населува високопланинските камењари, додека пак балканскиот рис е најзагрозениот подвид кој се среќава во Македонија со популација проценета на помалку од 60 возрасни единки на Балканот. Јужните делови на Шара сè уште претставуваат упориште на ова критично загрозено животно. . Од големо значење за заштита се и – кафеавата мечка (Urus arctos) и дивокозата (Rupicapra rupicapra balcanica). Од копитарите, најзначајна за заштита е дивокозата (Rupicapra rupicapra balcanica).
Агробиодиверзитет
Големата разновидност на дивите видови растенија, габи и животни на Шар Планина е нејзин значаен белег. Сепак, оваа планина е позната и по разновидност на домашните животни и растенија, а специфичен белег и дава локалната раса куче – шарпланинец и овцата шарпланинка.
Шарпланинецот е овчарска раса куче со формиран инстинкт за заштита на стадата овци. За прв пат оваа раса се споменува во 30-те години на минатиот век, а во 1957 е регистрирана како шарпланинец во меѓународната кинолошка федерација (од 1939 до 1957 година се водел како илириски овчар).

ИЗВОР
faunata na shar planina bez’rbetnici faunata na dnevnite peperutki e pretstavena so 167 vidovi shto pretstavuva 80% od faunata na dnevnite peperutki na makedonija. na shar planina ne se srekjavaat endemichni dnevni peperutki. povekje retki vidovi peperutki se znachajni od aspekt na zachuvuvanje na bioloshkata raznovidnost: pyrgus andromedae, euphydryas maturna, erebia gorge, erebia alberganus, erebia rhodopensis, erebia pandrose, plebeius (vacciniina) optilete, plebeius (agriades) pyrenaica, maculinea arion, zerynthia polyxena. trkachite (carabidae) se pretstavnici na najbrojnata grupa organizmi – tvrdokrilcite (coleoptera). na shar planina se poznati okolu 140 vidovi trkachi. spored brojot na vidovi, shar planina e edna od najbogatite planini so trkachi vo makedonija, dodeka spored brojot na endemiti i relikti, shar planina spagja vo najznachajnite planini na balkanskiot poluostrov zaedno so prokletije, pirin i rila. skakulcite na shar planina se slabo prouchuvani. dosega se poznati 40 vidovi shto bi bilo pomalku od polovina od realniot broj. kaj skakulcite nema lokalni, no se poznati sedum subendemiti (pholidoptera aptera gjorgjevici, oropodisma macedonica, psorodonotus fiberi macedonicus, metrioptera oblongicollis, platycleis ebneri, anterastes serbicus i chorthippus biguttulus euhedickei). megjunarodno znachajni vidovi insekti: maculinea arion, parnassius apollo, euphydryas maturna, zerynthia polyxena, carabus intricatus (nabrchkan trkach), lucanus cervus (elenche), cerambyx cerdo (golem dabov sechko), morimus funereus (bukov sechko), kako i dorcadion ljubetensis koj pretstavuva balkanki endemit. faunata na kopnenite polzhavi na shar planina e zastapena so 49 vidovi. pet vidovi (balea nordsiecki, carinigera pellucida, helicigona haberhaueri ljubetenensis, orculawagneri ljubetenensis i triloba thaumasia talevi) se sharplaninski lokalni endemiti, a ushte 11 se balkanski endemiti. ‘rbetnici ribite na shar planina se mnogu malku prouchuvani. zasega e poznato deka vo planinskite potoci i reki se srekjavaat potochkata pastrmka (salmo trutta), crnata mrena (barbus meridionalis petenyi), i krkushkata (gobio gobio). faunata na vodozemcite (batrahofauna) na shar planina e iskluchitelno bogata. se srekjavaat 12 od vkupno 15 vidovi vo makedonija i toa: sharen dozhdovnik (salamandra salamandra), alpski mrmorec (ichthyosaura alpestris), golem mrmorec (triturus carnifex), mal mrmorec (lissotriton vulgaris), ognena zhaba (bombina variegata), zelena krastava zhaba (bufo viridis), obichna krastava zhaba (bufo bufo), gatalinka (hyla arborea), gorska zhaba (rana dalmatina), potochna zhaba (rana graeca), planinska zhaba (rana temporaria) i ezerska zhaba (pelophylax ridibundus). ne pomalku e zastapena i faunata vlekachite (herpetofauna) na ovoj masiv. registrirani se 17 vidovi vlekachi, shto e skoro polovina od vkupniot broj vo makedonija i toa: prisutni se slednite vidovi vlekachi: shumska zhelka (testudo graeca), ridska zhelka (testudo hermanni), slepook (anguis fragilis), planinski gushter (lacerta agilis), golem zelen gushter (lacerta trilineata), zelen gushter (lacerta viridis), zhivoroden gushter (zootoca vivipara), balkanska gushterica (podarcis erhardii), dziden gushter (podarcis muralis), zholt smok (dolichophis caspius), planinski smok (coronella austriaca), shumski ili eskulapov smok (elaphe longissimus), beloushka (natrix natrix), ribarka (natrix tessellata), poskok (vipera ammodytes), sharka (vipera berus) i stepska lutica ili ostroglava sharka (vipera ursinii). ostroglavata sharka e globalno zagrozen vid koj se naogja na crvenata lista za zagrozeni vidovi vo evropa a kaj nas go ima statusot na strogo zashtiten vid. ornitofaunata (faunata na ptici) na shar planina e relativno skromna, imajkji ja predvid nejzinata golemina i bogatstvo na stanishta. se procenuva deka na shar planina se srekjavaat najmalku 130 vidovi ptici. megju niv najbrojni se gnezdilkite, a najinteresna e faunata na pticite na visokoplaninskite otvoreni tereni, poradi prisustvo na alpski vidovi, kako shto se crvenoklunata i zholtoklunata galka (pyrrhocorax pyrrhocorax i pyrrhocorax graculus), karpolazachot (tichodroma muraria), alpskoto popche (prunella collaris), ushestata chuchuliga (eremophila alpestris) i snezhnata dzvingalka (montifringillla nivalis). od shumskite vidovi najinteresni se onie koi se srekjavaat vo iglolisnite shumi, kako shto se leshnikarkata (nucifraga caryocatactes), krstoklunot (loxia curivrostra), drozdot ogrlichar (turdus torquatis) i drugi. na najgolemoto glacijalno ezero, bogovinskoto, pri migracija se srekjavaat i nekolku vidovi patki. od mrshojadcite denes se srekjava samo beloglaviot orel (gyps fulvus), koj ne gnezdi na shara, tuku vo pomal broj doagja vo letnite meseci vo potraga po hrana. i brojot na drugite grablivki e namalen, pa taka i zlatniot orel (aquila chrysaetos), se srekjava so samo nekolku dvojki. kreksot (crex crex – zagrozen vid vo evropa) e eden od pointeresnite vidovi koj se srekjava vo vlazhnite livadi i vo visokata vegetacija pokraj planinskite potoci. na shar planina se registrirani 45 vidovi cicachi, od vkupno 78 vo makedonija. megju niv, pet se naogjaat na svetskata crvena lista, od koi tri se klasificirani kako zagrozeni. najzagrozena e balkanskata poljanka (dinaromys bogdanovi), klasificiran kako ranliv vid, koj gi naseluva visokoplaninskite kamenjari, dodeka pak balkanskiot ris e najzagrozeniot podvid koj se srekjava vo makedonija so populacija proceneta na pomalku od 60 vozrasni edinki na balkanot. juzhnite delovi na shara sè ushte pretstavuvaat uporishte na ova kritichno zagrozeno zhivotno. . od golemo znachenje za zashtita se i – kafeavata mechka (urus arctos) i divokozata (rupicapra rupicapra balcanica). od kopitarite, najznachajna za zashtita e divokozata (rupicapra rupicapra balcanica). agrobiodiverzitet golemata raznovidnost na divite vidovi rastenija, gabi i zhivotni na shar planina e nejzin znachaen beleg. sepak, ovaa planina e poznata i po raznovidnost na domashnite zhivotni i rastenija, a specifichen beleg i dava lokalnata rasa kuche – sharplaninec i ovcata sharplaninka. sharplaninecot e ovcharska rasa kuche so formiran instinkt za zashtita na stadata ovci. za prv pat ovaa rasa se spomenuva vo 30-te godini na minatiot vek, a vo 1957 e registrirana kako sharplaninec vo megjunarodnata kinoloshka federacija (od 1939 do 1957 godina se vodel kako iliriski ovchar). izvor
Објава← Назад кон архивата