Флора-фауна
Шарпланински скајрејс – Сеќавање на неговата бруталност


На Шара не сум бил од дете. Како мал ме носеа на санкање на Попова шапка. Од тоа време поминаа 20тина години а јас Шара ја гледав на поминување, го гледав Љуботен од камениот мост и секогаш се восхитував на нивната мистика и моќ.
Со планинско трчање почнав неодамна. Сосема случајно и несвесно. Не сум сигурен зошто и како воопшто влегов во овој спорт. Можеби заради мојата постојана желба да ги поместувам своите граници на физичка и ментална издржливост, поради природата и престојот во неа или можеби поради луѓето кои се бават со овој спорт. Веројатно ова последново е пресудно.
Да се биде во друштво на планински трчачи е да си биде меѓу свои. Иста љубов, иста пасија, иста опсесија. Тоа се луѓе, секој со своја приказна, а толку блиски меѓусебно. Ослободени од стереотипите на општествена и социјална поделеност и сплотени во единството на спортот и заедништвото. Тука нема поделеност, нема суети, нема фрустрации.
Како што веќе реков, трката стартуваше од Штрпце на Косово. Мало место на југот на Косово. Кога пристигнавме и кога погледнав нагоре кон Шар планина, низ главата ми помина: Што правам јас овде, па јас не сум спремен за ова…! Веднаш се сетив на сите мои тренинзи во последниот месец и знаев дека не сум доволно спремен. Знаев дека не тренирав доволно и не тренирав правилно. Таа мисла не ми излегуваше од глава и сите маки што ги имав тој ден по пристигнувањето беа врзани со неа (лошиот или никаков сон, нефокусираноста, големата трема).

Ми се чини дека на моите другари едно 10тина пати им реков дека ме плаши временскиот лимит од 7 часа за кои трката требаше да се заврши. Меѓутоа понесен од нивниот позитивен дух речиси и ме убедија дека нема шанси да не успеам.
Ноќта се мачев да заспијам и претпоставувам дека не сум спиел повеќе од два часа. И покрај слабиот или никаков сон утрото се разбудив свеж. По завршените утрински ритуали и пакување се појавивме на стартот. Нови дилеми, нови недоумици. По природа сум човек што е многу скромен и реален.
На местото на стартот ги видов сите тркачи. Кој од кој. Каде и да се завртиш гледаш познати лица за кои знаеш дека екстремно спремни луѓе. Низ глава одново ми поминаа милион оправдувања од неуспех: ненаспанопст, недоволен тренинг, страшниот плускавец кој го „добив” 4 5 дена пред трка заради новите патики и ред други. Времето одминуваше, 5минути пред стартот. Почнав да се загревам и некако полека тремата ја снемуваше. Неколку минути пред стартот добивме информации за временската прогноза. Бевме предупредени за непредвидливоста на Шара и за можното невреме околу 4тиот час од трката, токму во моментот кога би биле на сртот на планината, ни ваму ни таму. Уште неколку технички информации и потоа, СТАРТ.
Како да ви кажам за Шара? Не познавам друга таква планина со толку многу контрасти. Од питоми ливади и шуми до голи карпи и камења. И сите овие контрасти ги искусивме. Тргнавме низ населба, па низ шума, па низ скијачки центри и на крај на преку 2000м надморска висина каде што нема ништо освен ние и нашето трчачко лудило.
Тргнав со споро темпо. Ги следев советите на луѓето кои се подолго во овој спорт. Си дадов време да влезам во ритам. Бев последен првите километар или два. Потоа почнав да стигам луѓе кои се префорсирале или кои успориле кога сфатиле дека трчаат на адреналин. Трката не е ни почната а тие се веќе задишани како да е крај. Подзастанале кога сфатиле дека трката е во постојан успон во првите 16 км се до врвот Пирибег.

Поминувајќи тркачи видов дека пред мене е Димитар од СНР а тоа отприлика значи дека сум на добар пат. Димитар е отприлика спремен колку и јас. Трчавме заедно. Потоа го сретнавме и Игор Карас. Искерно се збунив кога го видов. Очекував да биде многу понапред. Игор е многу поспремен од нас двајцата но заради некои повреди кои ги имаше во последно време не беше во најдобра форма. Во овој состав трчавме се до Пирибег. По пат за првпат сфатив како е да се нема доволно кислород заради висината. Давате се од себе но заради недоволната аклиматизираност едноставно телото не оди.
Кога стигнавме на Пирибег, времето беше перфектно. Прекрасен поглед од 2500м надморска висина. Никогаш порано не сум бил на таа висина. Важни беа две работи. Прво, живи сме и второ го фативме лимитот од 3 и пол часа. Си реков сега до Љуботен е лесно. Само по срт. Така ми рекоа пред трка. Ова можеш и да го трчаш. Се слагам. Може, ама не и јас.
Ми требаа 15тина минути за да почнам да трчам. Можеби поради лошиот избор на храна на контролната точка а можеби и поради висината. И понатаму бевме на 2400 метри. По некое време телото влезе во ритам и со Игор полека се издвоивме. Димитар остана назад со истите проблеми како и моите, плус Димитар трча и слика паралелно, ужива во природата.
Со Игор малку трчавме, малку муабетевме, малку уживавме и често одмаравме. Во некоја од овие фази ја промашивме маркацијата на патеката и наместо кон Љуботен сме тргнале нагоре кон Косово. Во истиот момент се дигна и магла на Шара и патеката се затвори. Да не беше искуството и прибраноста на Игор мислам дека ќе ми требаше многу подолго време за да се вратам и да ја најдам патеката. За среќа Игор успеа да ја забележи патеката некаде долу под нас. Успеавме да и пристапиме на патеката откако пресековме неколку долови, трчавме по изохипса и се тркалавме удолу. Важно беше дека се вративме на патеката, не изгубивме многу на време а пред нас беше Љуботен со сета своја моќ.
Поглед кон часовникот, половина час пред лимитот. Добро е, има време. Под седлото на Љуботен не пречекаа како да сме народни херои. Со свирчиња, скандирања и овации. Искрено не освежија. Тие што не биле на вакви трки не можат да сфатат колку многу значи да видите насмеани и ведри луѓе околу вас. Половина болка ви ја снемува. Чудо.
Е сега…Љуботен. Просечен успон 37% максимален 51%. МНОГУ! Се сеќавам на смеењето на Игор кога рече: Гледај ги како стојат на успонот. Навистина беше смешно. Тргнавме заедно угоре. Повторно поминуваме тркачи. Посебно оние кои немаат никакво искуство со вакви трки и со висински качувања. И покрај искуството во трчања маратони и полумаратони ова едноставно бара друг тип на тренинзи. Ова е друг спорт. Нејсе.

Некаде на една третина од патеката кон врвот Игор одново имаше проблем со повредите. Се договоривме, се чекаме на врвот. Стигнав на врвот притоа поминувајќи неколку натпреварувачи. Кога стигнав на врвот се почувствував како победник. Готово си реков. Бидна.
Погледот од Љуботен не се опишува. Треба да сте таму и да бидете таму, со срце, тело, ум. Да го доживеете. Да си дадете минута две за себе, во себе. Горе нема ништо, ама има сè. Сè што мене ми треба. Мир, спокој, духовна исполнетост. Љуботен ми го даде тоа што го барав. Во исто време се почувствував и горд на успехот но и исто така и ослободен од него или од можниот неуспех. Се почуствував и голем но и помал од зрно песок. Да се биде опкружен со природа стара илјадници години ве прави да се чувствувате поврзано со неа, но и неверојатно минливо во споредба со неа.
Стигна Игор. Одмори и тој малку а потоа мојот најслаб дел, спустот. 11км спуст за мене се еднакви на чиста агонија. Плус низ камења и карпи. Тргнав полека и застанував на секој 500 метри за да одморам. На Игор ова му одеше полесно. Полета надоле. Јас се мачев. Паѓав и се сопнував. И одново трчав. Телото ме болеше. Најмногу стапалата. Си реков стигнав до овде, нема враќање.

Стигнав до контролната точка кај планинарскиот дом Љуботен. Познати лица, ведри и насмеани. Игор ме чекаше. Се договоривме, одиме заедно до крај. Уште само 7км.
Патот од домот до Старо село е широк земјен пат. Не е стрмен и по него се трча без проблем. Се разбира за тие што можат. Ние можевме ама споро. Некако се дотркалавме до 1 км пред селото. Погледнавме на часовникот и сфативме дека мораме да побрзаме ако сакаме да го фатиме лимитот на трката. Летнавме удолу, влеговме низ селото а потоа пред нас се појави финишот.
Се затрчавме кон него како трката сега да почнала. Такви овации и навивања не сум добил во живот. Ете затоа ги сакам треил тркачите. Сите се победници од прв до последен. Влез на цел 6часа 49 минути 41 секунда. Лимит фатен. Место 25то од 100тина пријавени а од кои само 32 финишираа на време.

Си честитавме со Игор на неверојатниот успех. Навистина мислам дека беше голем успех. Посебно за мене. Веднаш дотрча целата трчачка банда на чело со Јоцо, Пирко и нашата мажуретка Тена. Честитки, гушки, бацки и убави мисли.
Ете така беше на Шара. Не знам дали успеав да доловам што навистина се случуваше во мене и околу мене. За мене е незаборавно искуство и голема спортска и животна лекција. Лекција која ме научи дека човекото тело е одраз на границите кои умот ги поставува.

sharplaninski skajrejs – sekjavanje na negovata brutalnost na shara ne sum bil od dete. kako mal me nosea na sankanje na popova shapka. od toa vreme pominaa 20tina godini a jas shara ja gledav na pominuvanje, go gledav ljuboten od kameniot most i sekogash se voshituvav na nivnata mistika i mokj. so planinsko trchanje pochnav neodamna. sosema sluchajno i nesvesno. ne sum siguren zoshto i kako voopshto vlegov vo ovoj sport. mozhebi zaradi mojata postojana zhelba da gi pomestuvam svoite granici na fizichka i mentalna izdrzhlivost, poradi prirodata i prestojot vo nea ili mozhebi poradi lugjeto koi se bavat so ovoj sport. verojatno ova poslednovo e presudno. da se bide vo drushtvo na planinski trchachi e da si bide megju svoi. ista ljubov, ista pasija, ista opsesija. toa se lugje, sekoj so svoja prikazna, a tolku bliski megjusebno. oslobodeni od stereotipite na opshtestvena i socijalna podelenost i sploteni vo edinstvoto na sportot i zaednishtvoto. tuka nema podelenost, nema sueti, nema frustracii. kako shto vekje rekov, trkata startuvashe od shtrpce na kosovo. malo mesto na jugot na kosovo. koga pristignavme i koga poglednav nagore kon shar planina, niz glavata mi pomina: shto pravam jas ovde, pa jas ne sum spremen za ova…! vednash se setiv na site moi treninzi vo posledniot mesec i znaev deka ne sum dovolno spremen. znaev deka ne trenirav dovolno i ne trenirav pravilno. taa misla ne mi izleguvashe od glava i site maki shto gi imav toj den po pristignuvanjeto bea vrzani so nea (loshiot ili nikakov son, nefokusiranosta, golemata trema). mi se chini deka na moite drugari edno 10tina pati im rekov deka me plashi vremenskiot limit od 7 chasa za koi trkata trebashe da se zavrshi. megjutoa ponesen od nivniot pozitiven duh rechisi i me ubedija deka nema shansi da ne uspeam. nokjta se machev da zaspijam i pretpostavuvam deka ne sum spiel povekje od dva chasa. i pokraj slabiot ili nikakov son utroto se razbudiv svezh. po zavrshenite utrinski rituali i pakuvanje se pojavivme na startot. novi dilemi, novi nedoumici. po priroda sum chovek shto e mnogu skromen i realen. na mestoto na startot gi vidov site trkachi. koj od koj. kade i da se zavrtish gledash poznati lica za koi znaesh deka ekstremno spremni lugje. niz glava odnovo mi pominaa milion opravduvanja od neuspeh: nenaspanopst, nedovolen trening, strashniot pluskavec koj go „dobiv” 4 5 dena pred trka zaradi novite patiki i red drugi. vremeto odminuvashe, 5minuti pred startot. pochnav da se zagrevam i nekako poleka tremata ja snemuvashe. nekolku minuti pred startot dobivme informacii za vremenskata prognoza. bevme predupredeni za nepredvidlivosta na shara i za mozhnoto nevreme okolu 4tiot chas od trkata, tokmu vo momentot koga bi bile na srtot na planinata, ni vamu ni tamu. ushte nekolku tehnichki informacii i potoa, start. kako da vi kazham za shara? ne poznavam druga takva planina so tolku mnogu kontrasti. od pitomi livadi i shumi do goli karpi i kamenja. i site ovie kontrasti gi iskusivme. trgnavme niz naselba, pa niz shuma, pa niz skijachki centri i na kraj na preku 2000m nadmorska visina kade shto nema nishto osven nie i nasheto trchachko ludilo. trgnav so sporo tempo. gi sledev sovetite na lugjeto koi se podolgo vo ovoj sport. si dadov vreme da vlezam vo ritam. bev posleden prvite kilometar ili dva. potoa pochnav da stigam lugje koi se preforsirale ili koi usporile koga sfatile deka trchaat na adrenalin. trkata ne e ni pochnata a tie se vekje zadishani kako da e kraj. podzastanale koga sfatile deka trkata e vo postojan uspon vo prvite 16 km se do vrvot piribeg. pominuvajkji trkachi vidov deka pred mene e dimitar od snr a toa otprilika znachi deka sum na dobar pat. dimitar e otprilika spremen kolku i jas. trchavme zaedno. potoa go sretnavme i igor karas. iskerno se zbuniv koga go vidov. ochekuvav da bide mnogu ponapred. igor e mnogu pospremen od nas dvajcata no zaradi nekoi povredi koi gi imashe vo posledno vreme ne beshe vo najdobra forma. vo ovoj sostav trchavme se do piribeg. po pat za prvpat sfativ kako e da se nema dovolno kislorod zaradi visinata. davate se od sebe no zaradi nedovolnata aklimatiziranost ednostavno teloto ne odi. koga stignavme na piribeg, vremeto beshe perfektno. prekrasen pogled od 2500m nadmorska visina. nikogash porano ne sum bil na taa visina. vazhni bea dve raboti. prvo, zhivi sme i vtoro go fativme limitot od 3 i pol chasa. si rekov sega do ljuboten e lesno. samo po srt. taka mi rekoa pred trka. ova mozhesh i da go trchash. se slagam. mozhe, ama ne i jas. mi trebaa 15tina minuti za da pochnam da trcham. mozhebi poradi loshiot izbor na hrana na kontrolnata tochka a mozhebi i poradi visinata. i ponatamu bevme na 2400 metri. po nekoe vreme teloto vleze vo ritam i so igor poleka se izdvoivme. dimitar ostana nazad so istite problemi kako i moite, plus dimitar trcha i slika paralelno, uzhiva vo prirodata. so igor malku trchavme, malku muabetevme, malku uzhivavme i chesto odmaravme. vo nekoja od ovie fazi ja promashivme markacijata na patekata i namesto kon ljuboten sme trgnale nagore kon kosovo. vo istiot moment se digna i magla na shara i patekata se zatvori. da ne beshe iskustvoto i pribranosta na igor mislam deka kje mi trebashe mnogu podolgo vreme za da se vratam i da ja najdam patekata. za srekja igor uspea da ja zabelezhi patekata nekade dolu pod nas. uspeavme da i pristapime na patekata otkako presekovme nekolku dolovi, trchavme po izohipsa i se trkalavme udolu. vazhno beshe deka se vrativme na patekata, ne izgubivme mnogu na vreme a pred nas beshe ljuboten so seta svoja mokj. pogled kon chasovnikot, polovina chas pred limitot. dobro e, ima vreme. pod sedloto na ljuboten ne prechekaa kako da sme narodni heroi. so svirchinja, skandiranja i ovacii. iskreno ne osvezhija. tie shto ne bile na vakvi trki ne mozhat da sfatat kolku mnogu znachi da vidite nasmeani i vedri lugje okolu vas. polovina bolka vi ja snemuva. chudo. e sega…ljuboten. prosechen uspon 37% maksimalen 51%. mnogu! se sekjavam na smeenjeto na igor koga reche: gledaj gi kako stojat na usponot. navistina beshe smeshno. trgnavme zaedno ugore. povtorno pominuvame trkachi. posebno onie koi nemaat nikakvo iskustvo so vakvi trki i so visinski kachuvanja. i pokraj iskustvoto vo trchanja maratoni i polumaratoni ova ednostavno bara drug tip na treninzi. ova e drug sport. nejse. nekade na edna tretina od patekata kon vrvot igor odnovo imashe problem so povredite. se dogovorivme, se chekame na vrvot. stignav na vrvot pritoa pominuvajkji nekolku natprevaruvachi. koga stignav na vrvot se pochuvstvuvav kako pobednik. gotovo si rekov. bidna. pogledot od ljuboten ne se opishuva. treba da ste tamu i da bidete tamu, so srce, telo, um. da go dozhiveete. da si dadete minuta dve za sebe, vo sebe. gore nema nishto, ama ima sè. sè shto mene mi treba. mir, spokoj, duhovna ispolnetost. ljuboten mi go dade toa shto go barav. vo isto vreme se pochuvstvuvav i gord na uspehot no i isto taka i osloboden od nego ili od mozhniot neuspeh. se pochustvuvav i golem no i pomal od zrno pesok. da se bide opkruzhen so priroda stara iljadnici godini ve pravi da se chuvstvuvate povrzano so nea, no i neverojatno minlivo vo sporedba so nea. stigna igor. odmori i toj malku a potoa mojot najslab del, spustot. 11km spust za mene se ednakvi na chista agonija. plus niz kamenja i karpi. trgnav poleka i zastanuvav na sekoj 500 metri za da odmoram. na igor ova mu odeshe polesno. poleta nadole. jas se machev. pagjav i se sopnuvav. i odnovo trchav. teloto me boleshe. najmnogu stapalata. si rekov stignav do ovde, nema vrakjanje. stignav do kontrolnata tochka kaj planinarskiot dom ljuboten. poznati lica, vedri i nasmeani. igor me chekashe. se dogovorivme, odime zaedno do kraj. ushte samo 7km. patot od domot do staro selo e shirok zemjen pat. ne e strmen i po nego se trcha bez problem. se razbira za tie shto mozhat. nie mozhevme ama sporo. nekako se dotrkalavme do 1 km pred seloto. poglednavme na chasovnikot i sfativme deka morame da pobrzame ako sakame da go fatime limitot na trkata. letnavme udolu, vlegovme niz seloto a potoa pred nas se pojavi finishot. se zatrchavme kon nego kako trkata sega da pochnala. takvi ovacii i navivanja ne sum dobil vo zhivot. ete zatoa gi sakam treil trkachite. site se pobednici od prv do posleden. vlez na cel 6chasa 49 minuti 41 sekunda. limit faten. mesto 25to od 100tina prijaveni a od koi samo 32 finishiraa na vreme. si chestitavme so igor na neverojatniot uspeh. navistina mislam deka beshe golem uspeh. posebno za mene. vednash dotrcha celata trchachka banda na chelo so joco, pirko i nashata mazhuretka tena. chestitki, gushki, backi i ubavi misli. ete taka beshe na shara. ne znam dali uspeav da dolovam shto navistina se sluchuvashe vo mene i okolu mene. za mene e nezaboravno iskustvo i golema sportska i zhivotna lekcija. lekcija koja me nauchi deka chovekoto telo e odraz na granicite koi umot gi postavuva.
Објава← Назад кон архивата