Пиколино
Како подобро да го стимулирате моралниот развој кај децата


За некои родители успехот не е најважното нешто што нивните деца треба да го постигнат. Овие родители повеќе се грижат детето да прерасне во добра и внимателна личност.
Истражувачи откриле дека во САД родителите што се со потекло од Европа, Азија или Африка многу повеќе се трудат нивните деца да бидат добри личности, отколку да се успешни.
Во истражување спроведено во 50 земји во светот се истражувало кој е основниот животен принцип на луѓето. Резултатот покажал дека на луѓето не им е важен толку успехот колку што е важна грижата за другите.
Иако во животот ова е многу важна особина, не е воопшто лесно да ги научиме децата да се грижат за другите луѓе.
Се поставува прашањето дали децата по природа се добри или не?
Генетските истражувања кај близнаци докажале дека една четвртина до половина од нашата склоност да сме внимателни и да се грижиме за другите е наследна. Тоа остава многу простор за родителите и за надворешниот свет да влијае како тоа дете понатаму ќе се развива.
На две години децата искусуваат некои морални емоции, почнуваат да разикуваат што е добро, а што лошо. Со цел да се наметне грижата за другите како позитивно однесување кај детето, истражувачите инсистираат тоа дете да се фали, а не да се наградува.
Наградувањето само по себе го носи ризикот тоа дете да се однесува грижливо само кога ќе добие награда.
Но на кој начин треба да ги фалиме нашите деца за нивната дарежливост?
Многу од родителите веруваат дека е добро да се пофали однесувањето не детето, на тој начин детето учи како да го повтори тоа однесување. Потребно е да се рече : „Тоа што го направи многу ми помогна”, а треба да се избегнува фразата: „Ти си дете што постојано помага”.
Во еден експеримент на истражувачите Џоан Грусек и Ерика Редлер се истражувало како децата реагираат кога ќе се пофали нивното однесување, а како кога ќе бидат пофалени самите деца. Децата требало да освојат џамлии и потоа да ги донираат на сиромашни деца.
Пофалбата одела во два правци, кај една група на деца се фалело тоа што тие го направиле, а во друга група пофабите се упатувале дирекно кон самите деца.
По неколку недели кога децата биле во ситуација да подаруваат и да делат, подарежливи биле оние деца чиј карактер бил фален, отколку оние деца чие дело добило пофалба.
На овој начин децата учат кои се тие од акциите што ги преземаат. Па така децата од експериментот можат да кажат: „Јас сум грижлива личност”.
Психологот Кристофер Брајан пак открил дека со цел да се поттикнат морални однесувања кај децата треба повеќе да се користат именки отколку глаголи. Па така ако сакаме дете на возраст од 3 до 6 години нешто да ни помогне треба да му речеме да биде наш „помошник”. Не треба да побараме од него „да помогне”.
Кога нашето однесување ќе стане рефлексија на нашиот карактер, ние се движиме во вистинска насока кон моралните одлуки. Со тек на време сето тоа станува дел од нас.
Пофалбата може да биде многу влијателна во критичен период кога децата развиваат силно чувство на идентитет. Кога истражувачите Џоан Грусек и Ерика Редлер го фалеле карактерот на 5 годишните деца, не добивале траен бенефит. Децата на оваа возраст се премногу мали да разберат што всушност се случува. Пофалб на сметка на карактерот на детето функционираат најдобро кога детето е на возраст од 8 години, кога најчесто имаат создадено некоја слика за својот идентитет.
Пoфалбата што следи по добро однесување може да помогне, но и нашиот одговор на лошото однесување може да има последици.
Кога децата ќе направат некаква грешка, тие најчесто чувствуваат две морални емоции: срам и вина.
Ако сакаме нашите деца да се грижат за другите луѓе, треба да ги научиме да чувствуваат вина отколку да се срамат, ако нешто не направиле како што треба.
Психологот Ненси Ејсенберг објаснува дека срамот се јавува кога родителите ќе станат бесни, кога ќе почнат да ги казнуваат нивните деца. Во такви случаи децата може да помислат дека се лоши личности. Плашејќи се да не направат ваква грешка со децата некои родители не успеваат да воведат дисциплина воопшто.
Најефективен начин за да се реагира кога дете ќе се однесува лошо е да се покаже вистинско разочарување. Децата најдобро реагираат кога ќе видат дека нивните родители се разочарани. На ваков начин децата развиваат стандарди по кои го рангираат нивното однесување, развиваат емпатични чвства кон другите, развиваат морален идентитет и се тоа води до градење на една одговорна и грижлива личност.
kako podobro da go stimulirate moralniot razvoj kaj decata za nekoi roditeli uspehot ne e najvazhnoto neshto shto nivnite deca treba da go postignat. ovie roditeli povekje se grizhat deteto da prerasne vo dobra i vnimatelna lichnost. istrazhuvachi otkrile deka vo sad roditelite shto se so poteklo od evropa, azija ili afrika mnogu povekje se trudat nivnite deca da bidat dobri lichnosti, otkolku da se uspeshni. vo istrazhuvanje sprovedeno vo 50 zemji vo svetot se istrazhuvalo koj e osnovniot zhivoten princip na lugjeto. rezultatot pokazhal deka na lugjeto ne im e vazhen tolku uspehot kolku shto e vazhna grizhata za drugite. iako vo zhivotot ova e mnogu vazhna osobina, ne e voopshto lesno da gi nauchime decata da se grizhat za drugite lugje. se postavuva prashanjeto dali decata po priroda se dobri ili ne? genetskite istrazhuvanja kaj bliznaci dokazhale deka edna chetvrtina do polovina od nashata sklonost da sme vnimatelni i da se grizhime za drugite e nasledna. toa ostava mnogu prostor za roditelite i za nadvoreshniot svet da vlijae kako toa dete ponatamu kje se razviva. na dve godini decata iskusuvaat nekoi moralni emocii, pochnuvaat da razikuvaat shto e dobro, a shto losho. so cel da se nametne grizhata za drugite kako pozitivno odnesuvanje kaj deteto, istrazhuvachite insistiraat toa dete da se fali, a ne da se nagraduva. nagraduvanjeto samo po sebe go nosi rizikot toa dete da se odnesuva grizhlivo samo koga kje dobie nagrada. no na koj nachin treba da gi falime nashite deca za nivnata darezhlivost? mnogu od roditelite veruvaat deka e dobro da se pofali odnesuvanjeto ne deteto, na toj nachin deteto uchi kako da go povtori toa odnesuvanje. potrebno e da se reche : „toa shto go napravi mnogu mi pomogna”, a treba da se izbegnuva frazata: „ti si dete shto postojano pomaga”. vo eden eksperiment na istrazhuvachite djoan grusek i erika redler se istrazhuvalo kako decata reagiraat koga kje se pofali nivnoto odnesuvanje, a kako koga kje bidat pofaleni samite deca. decata trebalo da osvojat djamlii i potoa da gi doniraat na siromashni deca. pofalbata odela vo dva pravci, kaj edna grupa na deca se falelo toa shto tie go napravile, a vo druga grupa pofabite se upatuvale direkno kon samite deca. po nekolku nedeli koga decata bile vo situacija da podaruvaat i da delat, podarezhlivi bile onie deca chij karakter bil falen, otkolku onie deca chie delo dobilo pofalba. na ovoj nachin decata uchat koi se tie od akciite shto gi prezemaat. pa taka decata od eksperimentot mozhat da kazhat: „jas sum grizhliva lichnost”. psihologot kristofer brajan pak otkril deka so cel da se pottiknat moralni odnesuvanja kaj decata treba povekje da se koristat imenki otkolku glagoli. pa taka ako sakame dete na vozrast od 3 do 6 godini neshto da ni pomogne treba da mu recheme da bide nash „pomoshnik”. ne treba da pobarame od nego „da pomogne”. koga nasheto odnesuvanje kje stane refleksija na nashiot karakter, nie se dvizhime vo vistinska nasoka kon moralnite odluki. so tek na vreme seto toa stanuva del od nas. pofalbata mozhe da bide mnogu vlijatelna vo kritichen period koga decata razvivaat silno chuvstvo na identitet. koga istrazhuvachite djoan grusek i erika redler go falele karakterot na 5 godishnite deca, ne dobivale traen benefit. decata na ovaa vozrast se premnogu mali da razberat shto vsushnost se sluchuva. pofalb na smetka na karakterot na deteto funkcioniraat najdobro koga deteto e na vozrast od 8 godini, koga najchesto imaat sozdadeno nekoja slika za svojot identitet. pofalbata shto sledi po dobro odnesuvanje mozhe da pomogne, no i nashiot odgovor na loshoto odnesuvanje mozhe da ima posledici. koga decata kje napravat nekakva greshka, tie najchesto chuvstvuvaat dve moralni emocii: sram i vina. ako sakame nashite deca da se grizhat za drugite lugje, treba da gi nauchime da chuvstvuvaat vina otkolku da se sramat, ako neshto ne napravile kako shto treba. psihologot nensi ejsenberg objasnuva deka sramot se javuva koga roditelite kje stanat besni, koga kje pochnat da gi kaznuvaat nivnite deca. vo takvi sluchai decata mozhe da pomislat deka se loshi lichnosti. plashejkji se da ne napravat vakva greshka so decata nekoi roditeli ne uspevaat da vovedat disciplina voopshto. najefektiven nachin za da se reagira koga dete kje se odnesuva losho e da se pokazhe vistinsko razocharuvanje. decata najdobro reagiraat koga kje vidat deka nivnite roditeli se razocharani. na vakov nachin decata razvivaat standardi po koi go rangiraat nivnoto odnesuvanje, razvivaat empatichni chvstva kon drugite, razvivaat moralen identitet i se toa vodi do gradenje na edna odgovorna i grizhliva lichnost.
Објава← Назад кон архивата