Мојата 11 годишна ќерка седи тивко во ќошот на собата и ја гали нашата мачка додека нејзините другарчиња-врсници си играат во базенот.
Зошто и она не си игра со нив?
-Бидејќи страда од клиничка депресија, а денес не е еден од нејзините подобри денови.
Првпат ги забележав нејзините симптоми кога таа имаше 6 години. Се приврзуваше за мене повеќе од вообичаеното, плачеше за најситни проблеми и на најмали провокации, го губеше апетитот и имаше кошмари. Делуваше постојано анксиозно.
По неколку недели, ситуацијата изгледаше дека се реши самата од себе.
Но, знаејќи како е да се биде во депресија (и самата сум била неколку пати), останав да внимавам на нови знаци.
Симптомите се појавија повторно после 2 години, по крајот на една долга зима.
Ќерка ми ми кажуваше дека сите на училиште ја закачале (иако ова не изгледаше дека е вистина), и дека посакува никогаш да не се родила.
Последниот нејзин коментар (кој зачести да го употребува) посебно ме исплаши, но сепак се решив да почекам неколку недели да видам дали е само фаза која ќе и помине.
Не помина. Нејзиното расположение само се влошуваше а исто така почна да добива и лоши оцени во училиште. Можев да видам дека навистина страда во себе.
Сакав да ја гушнам и да и кажам дека сè ќе биде во ред. Сакав како вакум да ги повлечам од неа сите овие емоции кои она ги чувствуваше и сè повеќе ја фрлаа во очај.
Закажав преглед кај нашиот педијатар. Во очите на мојата ќерка се гледаше дека сака некој да и помогне. Иако воопшто не бев изненадена од дијагнозата на лекарот, ме зачуди тоа како бев преплавена од чувството на беспомошност кога тој ги изговори зборовите: „Вашата ќерка страда од депресија”. Во тој момент сфатив дека таа се бори против нешто кое всушност е многу поголемо од неа.
Оттогаш, научив многу за детската депресија-вклучувајќи го и фактот дека овој проблем е многу почест отколку што претходно сум мислела.
Депресијата е болест која бара внимателен третман и темелна евалуација. Добрата вест е дека може да се помогне кај навистина голем број на деца и адолесценти.
1. МНОГУ Е ПОЧЕСТА ОТКОЛКУ ШТО МИСЛИТЕ
Иако депресијата не е болест која ја поврзуваме со деца, сепак не треба да го занемаруваме фактот дека е чест проблем токму кај децата-вели Др.Robert L.Hendren, поранешен претседател на Американската Академија за Детска и Адолесцентска Психијатрија (AACAP). Според оваа академија, едно од 20 деца е депресивно или просечно едно дете од секоја училница.
Треба да препознаеме кога детето е повеќе од незадоволно. Незадоволството или тагата доаѓаат и си одат и најчесто се поврзани со некаков инцидент. Додека депресијата е како темен облак кој лебди над детето и најчесто е со первазивно чувство на меланхолија, иритабилност и отсуство на интерес.
Бидејќи детската депресија не е на радарот на многу родители (ниту на лекари), многу е лесно да не биде забележана.
2. ДЕПРЕСИЈАТА МОЖЕ ДА ПОТЕКНУВА И ОД ФАМИЛИЈАТА
Истражувањата покажуваат дека децата кои имаат еден родител кој страда од депресија имаат околу 25% шанса и самите да бидат депресивни. Доколку и двата родитела се во депресивен стадиум, тогаш шансите се зголемуваат на вртоглави 75%.
Иако сеуште не постои научно објаснување зошто е ова вака, некои теории сугерираат дека тие деца имаат “генетичка ранливост и склоност” кон депресија која се храни од стресната средина во која живеат.
Сепак, нашите гени не се и наша судбина, па дури и да постои депресија во семејството, не значи дека е неизбежно и детето да биде депресивно.
3. ДЕПРЕСИЈАТА НАЈЧЕСТО Е МАСКИРАНА СО ДРУГИ ПРОБЛЕМИ
Околу 40% од децата и адолесцентите со депресија страдаат и од невротични растројства како што е опсесивно-компулсивното растројство (OCD), а околу едно од четири деца со депресија страдаат од дефицит на внимание и хиперактивност (ADHD).
Чести се и проблемите поврзани со учењето. Експертите не се сигурни како овие проблеми се поврзани едни со други, но знаат кога постојат коегзистентни услови.
Тешко е да се издвои еден проблем и да се третира одделно бидејќи често тие се преплетуваат.
Затоа, нивниот совет е секое дете кое страда од депресија треба да биде тестирано и евалуирано и за други растројства.
4. ИРИТАБИЛНОСТА (РАЗДРАЗЛИВОСТА) Е ЕДЕН ОД ГЛАВНИТЕ ЗНАЦИ
Најголемата разлика во симптомите на депресија помеѓу децата и возрасните е тоа што возрасните се најчесто тажни и повлечени, додека децата можат да бидат лесно испровоцирани, што кај нив се манифестира со ирационални изливи на огорченост. Децата скоро никогаш не умеат да препознаат дека се депресивни. Они не можат да ја идентификуваат својата состојба и да ја преточат во зборови.
5. РАНАТА ДИЈАГНОЗА И ТРЕТМАН СЕ КЛУЧНИ
Студии кои вклучуваат снимање на мозокот со магнетна резонанца покажале дека продолжената нетретирана депресија кај децата го менува обликот на мозокот.
Го намалува хипокампусот-дел од мозокот кој е задолжен за регулација на емоциите.
Затоа, не е воопшто изненадувачки тоа што депресијата може да доведе до проблеми во училиште, злоупотреба на супстанции и во некои случаи дури и до самоповредување и суицидалност.
Главната препорака на сите психолози и психијатри е доколку се сомневате дека вашето дете страда од депресија веднаш да побарате стручна медицинска помош.
6. ТРЕТМАНОТ НА ДЕТСТКАТА ДЕПРЕСИЈА Е МНОГУ ПОКОМПЛЕКСЕН ОТКОЛКУ ТРЕТМАНОТ НА ДЕПРЕСИЈА КАЈ ВОЗРАСНИТЕ
Стручните лица ги користат истите алатки за третман на депресија кај двете возрасни групи т.е од промена на стилот на живот (повеќе вежбање, начин на исхрана, хобија и интереси…) па се до когнитивно-бихевиорална психотерапија која се фокусира на развивање реалистични и практични начини за справување со депресивните мисли и реакции.
Истражувањата покажуваат дека многу деца и адолесценти кои страдаат од депресија имаат позитивен резултат на психотераписки третман.
depresija kaj deca mojata 11 godishna kjerka sedi tivko vo kjoshot na sobata i ja gali nashata machka dodeka nejzinite drugarchinja-vrsnici si igraat vo bazenot. zoshto i ona ne si igra so niv? -bidejkji strada od klinichka depresija, a denes ne e eden od nejzinite podobri denovi. prvpat gi zabelezhav nejzinite simptomi koga taa imashe 6 godini. se privrzuvashe za mene povekje od voobichaenoto, placheshe za najsitni problemi i na najmali provokacii, go gubeshe apetitot i imashe koshmari. deluvashe postojano anksiozno. po nekolku nedeli, situacijata izgledashe deka se reshi samata od sebe. no, znaejkji kako e da se bide vo depresija (i samata sum bila nekolku pati), ostanav da vnimavam na novi znaci. simptomite se pojavija povtorno posle 2 godini, po krajot na edna dolga zima. kjerka mi mi kazhuvashe deka site na uchilishte ja zakachale (iako ova ne izgledashe deka e vistina), i deka posakuva nikogash da ne se rodila. posledniot nejzin komentar (koj zachesti da go upotrebuva) posebno me isplashi, no sepak se reshiv da pochekam nekolku nedeli da vidam dali e samo faza koja kje i pomine. ne pomina. nejzinoto raspolozhenie samo se vloshuvashe a isto taka pochna da dobiva i loshi oceni vo uchilishte. mozhev da vidam deka navistina strada vo sebe. sakav da ja gushnam i da i kazham deka sè kje bide vo red. sakav kako vakum da gi povlecham od nea site ovie emocii koi ona gi chuvstvuvashe i sè povekje ja frlaa vo ochaj. zakazhav pregled kaj nashiot pedijatar. vo ochite na mojata kjerka se gledashe deka saka nekoj da i pomogne. iako voopshto ne bev iznenadena od dijagnozata na lekarot, me zachudi toa kako bev preplavena od chuvstvoto na bespomoshnost koga toj gi izgovori zborovite: „vashata kjerka strada od depresija”. vo toj moment sfativ deka taa se bori protiv neshto koe vsushnost e mnogu pogolemo od nea. ottogash, nauchiv mnogu za detskata depresija-vkluchuvajkji go i faktot deka ovoj problem e mnogu pochest otkolku shto prethodno sum mislela. depresijata e bolest koja bara vnimatelen tretman i temelna evaluacija. dobrata vest e deka mozhe da se pomogne kaj navistina golem broj na deca i adolescenti. 1. mnogu e pochesta otkolku shto mislite iako depresijata ne e bolest koja ja povrzuvame so deca, sepak ne treba da go zanemaruvame faktot deka e chest problem tokmu kaj decata-veli dr.robert l.hendren, poraneshen pretsedatel na amerikanskata akademija za detska i adolescentska psihijatrija (aacap). spored ovaa akademija, edno od 20 deca e depresivno ili prosechno edno dete od sekoja uchilnica. treba da prepoznaeme koga deteto e povekje od nezadovolno. nezadovolstvoto ili tagata doagjaat i si odat i najchesto se povrzani so nekakov incident. dodeka depresijata e kako temen oblak koj lebdi nad deteto i najchesto e so pervazivno chuvstvo na melanholija, iritabilnost i otsustvo na interes. bidejkji detskata depresija ne e na radarot na mnogu roditeli (nitu na lekari), mnogu e lesno da ne bide zabelezhana. 2. depresijata mozhe da poteknuva i od familijata istrazhuvanjata pokazhuvaat deka decata koi imaat eden roditel koj strada od depresija imaat okolu 25% shansa i samite da bidat depresivni. dokolku i dvata roditela se vo depresiven stadium, togash shansite se zgolemuvaat na vrtoglavi 75%. iako seushte ne postoi nauchno objasnuvanje zoshto e ova vaka, nekoi teorii sugeriraat deka tie deca imaat genetichka ranlivost i sklonost kon depresija koja se hrani od stresnata sredina vo koja zhiveat. sepak, nashite geni ne se i nasha sudbina, pa duri i da postoi depresija vo semejstvoto, ne znachi deka e neizbezhno i deteto da bide depresivno. 3. depresijata najchesto e maskirana so drugi problemi okolu 40% od decata i adolescentite so depresija stradaat i od nevrotichni rastrojstva kako shto e opsesivno-kompulsivnoto rastrojstvo (ocd), a okolu edno od chetiri deca so depresija stradaat od deficit na vnimanie i hiperaktivnost (adhd). chesti se i problemite povrzani so uchenjeto. ekspertite ne se sigurni kako ovie problemi se povrzani edni so drugi, no znaat koga postojat koegzistentni uslovi. teshko e da se izdvoi eden problem i da se tretira oddelno bidejkji chesto tie se prepletuvaat. zatoa, nivniot sovet e sekoe dete koe strada od depresija treba da bide testirano i evaluirano i za drugi rastrojstva. 4. iritabilnosta (razdrazlivosta) e eden od glavnite znaci najgolemata razlika vo simptomite na depresija pomegju decata i vozrasnite e toa shto vozrasnite se najchesto tazhni i povlecheni, dodeka decata mozhat da bidat lesno isprovocirani, shto kaj niv se manifestira so iracionalni izlivi na ogorchenost. decata skoro nikogash ne umeat da prepoznaat deka se depresivni. oni ne mozhat da ja identifikuvaat svojata sostojba i da ja pretochat vo zborovi. 5. ranata dijagnoza i tretman se kluchni studii koi vkluchuvaat snimanje na mozokot so magnetna rezonanca pokazhale deka prodolzhenata netretirana depresija kaj decata go menuva oblikot na mozokot. go namaluva hipokampusot-del od mozokot koj e zadolzhen za regulacija na emociite. zatoa, ne e voopshto iznenaduvachki toa shto depresijata mozhe da dovede do problemi vo uchilishte, zloupotreba na supstancii i vo nekoi sluchai duri i do samopovreduvanje i suicidalnost. glavnata preporaka na site psiholozi i psihijatri e dokolku se somnevate deka vasheto dete strada od depresija vednash da pobarate struchna medicinska pomosh. 6. tretmanot na detstkata depresija e mnogu pokompleksen otkolku tretmanot na depresija kaj vozrasnite struchnite lica gi koristat istite alatki za tretman na depresija kaj dvete vozrasni grupi t.e od promena na stilot na zhivot (povekje vezhbanje, nachin na ishrana, hobija i interesi ) pa se do kognitivno-bihevioralna psihoterapija koja se fokusira na razvivanje realistichni i praktichni nachini za spravuvanje so depresivnite misli i reakcii. istrazhuvanjata pokazhuvaat deka mnogu deca i adolescenti koi stradaat od depresija imaat pozitiven rezultat na psihoterapiski tretman.