Вести
Велоаџилак – ден 10 – крај


Сврти на претходна страница >> Ден 9
Тоа беше деветото и последно утро на пат. Кога ќе ми текне каде бевме на почетокот. Кога тргнавме од плоштад, па Кочани спиевме, па Пиринска, па Егејска, Мала Преспа и пак назад. Повторно ми дојде она чувство дека сакам да продолжам да возам. Чувството што го имав кога бевме некаде околу Кожани, на патот што одеше за Игуменица. Стигни до таму до морето, товари се на траект и вози низ Италија. Толку е едноставно. Се разбудивме рано како што ни кажа вработениот. Не сакав да му направиме проблеми. Набрзина собравме се, товаривме и тргнавме. Се договоривме да јадеме погоре малку. Сакавме да повозиме малку, да си го заслужиме доручекот.
Беше недела и немаше многу сообраќај. Патот тука продолжува да се движи спротивно од текот на Радика и е во благо искачување. Беше ладно, посебно во деловите каде што беше сенка. Дури и коловозот беше воден и ми беше страв да не се лизнеме на некои места. Во клисурата има голема влажност и навечер кога ќе залади под влијание на високите планини и горскиот ветер, влажноста кондензира и ги прави утрата да бидат многу влажни и студени. Затоа и тој крај изобилува со вегетација. Има мнгоу вода.

Иначе тоа е еден од моите омилени краишта во Македонија, заедно со Мариово се разбира. Кога бевме мали моите не носеа мене и браќата на летување или зимување во Маврово. Селата како Леуново и Никифорово, самата планина Бистра и националниот парк ми беа при срце и ми будеа убави спомени. Дополнително, оваа страна на планината, наречен Рекански крај, изобилува со национални и верски различности и за мене од секогаш бил предизвик да го проучам и разберам, а подоцна и да го пренесам како знаење. Кога си тука секој збор со локалците е алтан вреден. Во крпче си го врзуваш секој муабет што ти го направиле и си ги памтиш. Кај нив нема празен муабет. Секогаш се зборува за планината, за Македонија, за верата, за минатото, за Радика, за Бигорскиот манастир, за селата што висат по планините. Сум имал можност да посетам многу од Реканските села и тврдам дека повеќе историја не крие ниту еден крај во Македонија. Можеби демирхисарско и малешевско може да им конкурираат на Реканциве. Толку се питоми и кротки, приемчиви, што не можеш да поминеш макар да се поздравиш, рака да му стегнеш на човека.
Доручкувавме на клупата кај Жировница. Направив едно кадро и го ставив на фејсбук и пишав дека јадеме морска храна во Неа Жировница, Грција. Така ми дојде во седум часот сабајлето. Глупости. Доручкувавме од работите што ги купивме во Струга. Издржале, не се расипале. Како беше топло минатиот ден имаме среќа што не се отрувме од тоа куленот и саламите. Имавме и патлиџанче салата и кока-кола. Мислам, каде без кока-кола? Иначе од каде гориво за на угорницана? Со Марко се смеевме дека вредеше турава да се извози, макар за кока-колата. Почнавме со по една лименка дневно, а завршивме со по литро.
После Жировница патот продолжува да оди споритвно на реката по блага угорница. Не е страшно. Се вози. Патот неколку пати ја поминува реката Радика. Одвај чекав да се појавиме на некои сончеви места за да се стоплам. Сенките беа навистина ладни.
Потоа кај свртувањето за Ничпур и Стрезимир свртевме десно и јас од тука го сметам превојот. До браната има околу 8 километри постојано искачување, ама не е стрмно. Правевме пауза кај рестораните што се прават кај Трница и одморивме малку. Се залетавме многу после доручекот. Многу ни се огрешија газдите на мотелот, ама не е за кажување. Само ќе им го памтиме со Марче. Ама ако. Не се постапува така со патници. Ние ништо не сме им згрешиле за тие така да се однесуваат со нас. Не се знае утре нив кога ќе им затреба услуга некаде на пат.

Одморивме малку, каснавме по една банана и тргнавме нагоре. Во втората половина искачувањето станува и пострмно. Ама убавината на пределот не ви дава да мислите на угорницата или заморот. Само гледај си лево-десно по планината и уживај. Нема брзање. Врткај со педалите и горе си. До браната стигнавме за еден час. Јас очекував повеќе време да ни земе. Веднаш свртевме лево и стигнавме на превојот кај влезот во националниот парк. Вработените во паркот, оние што ги проверуваат дрвата дали се печатени, си правеа големо гезме на скара. Не сакавме да им се мешаме. Само по едно мевце им земавме. Не понудија. Ама и ни се спушташе удолницата, затоа не сакав да се задржуваме повеќе. Јас сакав веднаш да тргнеме и да му ја летнеме надоле. Кога веќе возиме накај дома, сакав што побрзо да стигнам. А тоа е една од најголемите грешки кога си на пат. Никогаш не брзај кога ја гледаш целта. Тогаш се опушташ и ги правиш најголемите грешки. Си велиш: ај уште малку има. А всушност нема врска дали е малку или многу. Концентрацијата мора да се задржи. Нема опуштање. Кога си пред целта помалку јадеш, може и од возбуда. Помалку пиеш, се тешиш дека си пред крај. Ама организмот си бара гориво и на крајот, исто како и на почетокот.

Надоле возевме брзо. Не застанавме никаде до Гостивар. Но сепак внимававме на кривините. Имаше сообраќај и не сакавме да направиме беља. Многу е различно кога сте на точак празни и кога носите толкав товар позади. Бисаѓите ви даваат дополнителен момент на движење и инерцијата е поголема. Затоа мора да се прикочи на време и да се гледа во далечината за да се процени кривината. Исто како со товарните камиони.
Кога влеговме во Гостивар веднаш почнавме да бараме место за ручек. Сакавме да ручаме некое месо во некој убав ресторан. Да бидеме господа. Онака, да нарачаме некое мрсно месо да тече од страните. Со компири и кечапмајонез и сок. Седнавме во еден ресторан чиишто газди постеа тој месец. Ама убаво не испочитуваа. Многу убаво не послужија и не частија газирано сокче.
Горе-доле Гостивар го поднаучив. Знам да се снаоѓам. Барем влезот и излезот не ги грешавам повеќе. Знам да го најдам патот за Чајле. Ќе си тргнеме од тука па ќе го поминеме Форино, па Чегране и веќе од тука почнува новиот асфалт на стариот пат за Тетово. Веќе не фати многу жешко. Ама па и беше рано за одмор. Стиснавме и извозевме многу брзо. Марко дури и беше километар пред мене. Јас си застанав на онаа пумпата кај што се поминува Вардар и си се оладив. Си наполнив свежа вода и малку си прилегнав во сенката. Ама многу ѓубре има. И друг пат имало ѓубре, ама сега ептен. Тука доаѓаат многу излетници и нормално си ги применуваат своите навики да си го оставаат ѓубрето каде што пикникуваат и после си критикуваат зошто имало ѓубре. Ајде, луѓе се.
Знаев дека некаде кај Челопек има пат за Желино, ама никогаш го немав возено. Сакав да го пробам. Ама да е рамен. Така ми се смачи од угорници што кога ќе помислев на онаа пред Групчин ми се стемнуваше. Марко беше застанат на свртувањето кај Челопек и ми вика ајде од тука. Каде бе, му викам. Ајде преку Челопек ќе одиме, ми вели. Тој го возел тој пат претходно и му беше познат. Ок, му реков, ќе одиме од таму ама ако е рамно. Па мислам дека е рамно, ми одговори. И тргнавме. Застанавме на бензиската на влезот пред Челопек и помуабетивме малку со локалците. Си кажаа што имаат, ни се почудија малку и продолживме. Во селото се свртува лево и тој пат води кон Желино. Но патот води преку село Стрмница. Колку сум јас наивен? Па како може патот да биде рамен ако поминува низ село Стрмница? На ова ми текна дури кога почнавме да ги качуваме угорниците пред селото. Кратки и стрмни. Од оние лутите што ќе те загреат и одма потоа те ладат. Не можеш ритам да фатиш. Кога сум почнал да пцујам. Ми се сврте од тоа жешкото. Таму па нема ни сенки, ни вода. Постојано поминуваат камиони што изнесуваат песок од сепарациите. Прашина да се наголташ. Па влеговме во селото и продолживме право кон Желино. Тоа село го поминавме и се појавивме на патот за Скопје. Свртевме десно, па почнавме да ја качуваме угорницата пред Групчин, па одморивме кај тие новите гробишта покрај патот. Моравме тука да застанеме за да се оладиме. Имаше многу народ и чекавме ред за водата. Ама течеше многу слатка студена вода.
Веќе бевме блиску до дома, ама сепак имаше уште многу. Не сакав да брзам. Кога и да стигнеме ќе биде добро време. Веќе го договоривме татко му на Марко да не чека на плоштад. Јас сакав и да поминам од кај Цаци на работа, ама малку сум се преценил. Заглавивме. Јас мислев дека е само удолница па ај ќе летаме надоле. Ама не било така. Имаше вртење и тука. Имавме контра ветер и не можевме да ги прелетаме тие километри како обично кога се враќаме од Тетово.

Следна пауза ни беше на бензиската пред Сарај. Јас мислев дека до крај ќе возиме без пауза, ама пак се преценив. Навистина беше многу жешко, и плус од ветерот, скроз дехидрирав. Поседовме тука малку, земавме сила и продолживме. Требаше да ја поминеме гужвата низ Сарај, па низ Ѓорче и Карпош да стигнеме на плоштад. Марко предложи да се симнеме на кеј. И покрај реката излеговме на плоштад.
Крај
veloadjilak – den 10 – kraj svrti na prethodna stranica den 9 toa beshe devetoto i posledno utro na pat. koga kje mi tekne kade bevme na pochetokot. koga trgnavme od ploshtad, pa kochani spievme, pa pirinska, pa egejska, mala prespa i pak nazad. povtorno mi dojde ona chuvstvo deka sakam da prodolzham da vozam. chuvstvoto shto go imav koga bevme nekade okolu kozhani, na patot shto odeshe za igumenica. stigni do tamu do moreto, tovari se na traekt i vozi niz italija. tolku e ednostavno. se razbudivme rano kako shto ni kazha vraboteniot. ne sakav da mu napravime problemi. nabrzina sobravme se, tovarivme i trgnavme. se dogovorivme da jademe pogore malku. sakavme da povozime malku, da si go zasluzhime doruchekot. beshe nedela i nemashe mnogu soobrakjaj. patot tuka prodolzhuva da se dvizhi sprotivno od tekot na radika i e vo blago iskachuvanje. beshe ladno, posebno vo delovite kade shto beshe senka. duri i kolovozot beshe voden i mi beshe strav da ne se lizneme na nekoi mesta. vo klisurata ima golema vlazhnost i navecher koga kje zaladi pod vlijanie na visokite planini i gorskiot veter, vlazhnosta kondenzira i gi pravi utrata da bidat mnogu vlazhni i studeni. zatoa i toj kraj izobiluva so vegetacija. ima mngou voda. inache toa e eden od moite omileni kraishta vo makedonija, zaedno so mariovo se razbira. koga bevme mali moite ne nosea mene i brakjata na letuvanje ili zimuvanje vo mavrovo. selata kako leunovo i nikiforovo, samata planina bistra i nacionalniot park mi bea pri srce i mi budea ubavi spomeni. dopolnitelno, ovaa strana na planinata, narechen rekanski kraj, izobiluva so nacionalni i verski razlichnosti i za mene od sekogash bil predizvik da go proucham i razberam, a podocna i da go prenesam kako znaenje. koga si tuka sekoj zbor so lokalcite e altan vreden. vo krpche si go vrzuvash sekoj muabet shto ti go napravile i si gi pamtish. kaj niv nema prazen muabet. sekogash se zboruva za planinata, za makedonija, za verata, za minatoto, za radika, za bigorskiot manastir, za selata shto visat po planinite. sum imal mozhnost da posetam mnogu od rekanskite sela i tvrdam deka povekje istorija ne krie nitu eden kraj vo makedonija. mozhebi demirhisarsko i maleshevsko mozhe da im konkuriraat na rekancive. tolku se pitomi i krotki, priemchivi, shto ne mozhesh da pominesh makar da se pozdravish, raka da mu stegnesh na choveka. doruchkuvavme na klupata kaj zhirovnica. napraviv edno kadro i go staviv na fejsbuk i pishav deka jademe morska hrana vo nea zhirovnica, grcija. taka mi dojde vo sedum chasot sabajleto. gluposti. doruchkuvavme od rabotite shto gi kupivme vo struga. izdrzhale, ne se rasipale. kako beshe toplo minatiot den imame srekja shto ne se otruvme od toa kulenot i salamite. imavme i patlidjanche salata i koka-kola. mislam, kade bez koka-kola? inache od kade gorivo za na ugornicana? so marko se smeevme deka vredeshe turava da se izvozi, makar za koka-kolata. pochnavme so po edna limenka dnevno, a zavrshivme so po litro. posle zhirovnica patot prodolzhuva da odi sporitvno na rekata po blaga ugornica. ne e strashno. se vozi. patot nekolku pati ja pominuva rekata radika. odvaj chekav da se pojavime na nekoi sonchevi mesta za da se stoplam. senkite bea navistina ladni. potoa kaj svrtuvanjeto za nichpur i strezimir svrtevme desno i jas od tuka go smetam prevojot. do branata ima okolu 8 kilometri postojano iskachuvanje, ama ne e strmno. pravevme pauza kaj restoranite shto se pravat kaj trnica i odmorivme malku. se zaletavme mnogu posle doruchekot. mnogu ni se ogreshija gazdite na motelot, ama ne e za kazhuvanje. samo kje im go pamtime so marche. ama ako. ne se postapuva taka so patnici. nie nishto ne sme im zgreshile za tie taka da se odnesuvaat so nas. ne se znae utre niv koga kje im zatreba usluga nekade na pat. odmorivme malku, kasnavme po edna banana i trgnavme nagore. vo vtorata polovina iskachuvanjeto stanuva i postrmno. ama ubavinata na predelot ne vi dava da mislite na ugornicata ili zamorot. samo gledaj si levo-desno po planinata i uzhivaj. nema brzanje. vrtkaj so pedalite i gore si. do branata stignavme za eden chas. jas ochekuvav povekje vreme da ni zeme. vednash svrtevme levo i stignavme na prevojot kaj vlezot vo nacionalniot park. vrabotenite vo parkot, onie shto gi proveruvaat drvata dali se pechateni, si pravea golemo gezme na skara. ne sakavme da im se meshame. samo po edno mevce im zemavme. ne ponudija. ama i ni se spushtashe udolnicata, zatoa ne sakav da se zadrzhuvame povekje. jas sakav vednash da trgneme i da mu ja letneme nadole. koga vekje vozime nakaj doma, sakav shto pobrzo da stignam. a toa e edna od najgolemite greshki koga si na pat. nikogash ne brzaj koga ja gledash celta. togash se opushtash i gi pravish najgolemite greshki. si velish: aj ushte malku ima. a vsushnost nema vrska dali e malku ili mnogu. koncentracijata mora da se zadrzhi. nema opushtanje. koga si pred celta pomalku jadesh, mozhe i od vozbuda. pomalku piesh, se teshish deka si pred kraj. ama organizmot si bara gorivo i na krajot, isto kako i na pochetokot. nadole vozevme brzo. ne zastanavme nikade do gostivar. no sepak vnimavavme na krivinite. imashe soobrakjaj i ne sakavme da napravime belja. mnogu e razlichno koga ste na tochak prazni i koga nosite tolkav tovar pozadi. bisagjite vi davaat dopolnitelen moment na dvizhenje i inercijata e pogolema. zatoa mora da se prikochi na vreme i da se gleda vo dalechinata za da se proceni krivinata. isto kako so tovarnite kamioni. koga vlegovme vo gostivar vednash pochnavme da barame mesto za ruchek. sakavme da ruchame nekoe meso vo nekoj ubav restoran. da bideme gospoda. onaka, da narachame nekoe mrsno meso da teche od stranite. so kompiri i kechapmajonez i sok. sednavme vo eden restoran chiishto gazdi postea toj mesec. ama ubavo ne ispochituvaa. mnogu ubavo ne posluzhija i ne chastija gazirano sokche. gore-dole gostivar go podnauchiv. znam da se snaogjam. barem vlezot i izlezot ne gi greshavam povekje. znam da go najdam patot za chajle. kje si trgneme od tuka pa kje go pomineme forino, pa chegrane i vekje od tuka pochnuva noviot asfalt na stariot pat za tetovo. vekje ne fati mnogu zheshko. ama pa i beshe rano za odmor. stisnavme i izvozevme mnogu brzo. marko duri i beshe kilometar pred mene. jas si zastanav na onaa pumpata kaj shto se pominuva vardar i si se oladiv. si napolniv svezha voda i malku si prilegnav vo senkata. ama mnogu gjubre ima. i drug pat imalo gjubre, ama sega epten. tuka doagjaat mnogu izletnici i normalno si gi primenuvaat svoite naviki da si go ostavaat gjubreto kade shto piknikuvaat i posle si kritikuvaat zoshto imalo gjubre. ajde, lugje se. znaev deka nekade kaj chelopek ima pat za zhelino, ama nikogash go nemav vozeno. sakav da go probam. ama da e ramen. taka mi se smachi od ugornici shto koga kje pomislev na onaa pred grupchin mi se stemnuvashe. marko beshe zastanat na svrtuvanjeto kaj chelopek i mi vika ajde od tuka. kade be, mu vikam. ajde preku chelopek kje odime, mi veli. toj go vozel toj pat prethodno i mu beshe poznat. ok, mu rekov, kje odime od tamu ama ako e ramno. pa mislam deka e ramno, mi odgovori. i trgnavme. zastanavme na benziskata na vlezot pred chelopek i pomuabetivme malku so lokalcite. si kazhaa shto imaat, ni se pochudija malku i prodolzhivme. vo seloto se svrtuva levo i toj pat vodi kon zhelino. no patot vodi preku selo strmnica. kolku sum jas naiven? pa kako mozhe patot da bide ramen ako pominuva niz selo strmnica? na ova mi tekna duri koga pochnavme da gi kachuvame ugornicite pred seloto. kratki i strmni. od onie lutite shto kje te zagreat i odma potoa te ladat. ne mozhesh ritam da fatish. koga sum pochnal da pcujam. mi se svrte od toa zheshkoto. tamu pa nema ni senki, ni voda. postojano pominuvaat kamioni shto iznesuvaat pesok od separaciite. prashina da se nagoltash. pa vlegovme vo seloto i prodolzhivme pravo kon zhelino. toa selo go pominavme i se pojavivme na patot za skopje. svrtevme desno, pa pochnavme da ja kachuvame ugornicata pred grupchin, pa odmorivme kaj tie novite grobishta pokraj patot. moravme tuka da zastaneme za da se oladime. imashe mnogu narod i chekavme red za vodata. ama techeshe mnogu slatka studena voda. vekje bevme blisku do doma, ama sepak imashe ushte mnogu. ne sakav da brzam. koga i da stigneme kje bide dobro vreme. vekje go dogovorivme tatko mu na marko da ne cheka na ploshtad. jas sakav i da pominam od kaj caci na rabota, ama malku sum se precenil. zaglavivme. jas mislev deka e samo udolnica pa aj kje letame nadole. ama ne bilo taka. imashe vrtenje i tuka. imavme kontra veter i ne mozhevme da gi preletame tie kilometri kako obichno koga se vrakjame od tetovo. sledna pauza ni beshe na benziskata pred saraj. jas mislev deka do kraj kje vozime bez pauza, ama pak se preceniv. navistina beshe mnogu zheshko, i plus od veterot, skroz dehidrirav. posedovme tuka malku, zemavme sila i prodolzhivme. trebashe da ja pomineme guzhvata niz saraj, pa niz gjorche i karposh da stigneme na ploshtad. marko predlozhi da se simneme na kej. i pokraj rekata izlegovme na ploshtad. kraj
Објава← Назад кон архивата