Вести
Физиотерапија кај Алцхајмерова деменција – DPT Sci Денис Арсовски


Деменцијата се дефинира како прогредирачко нарушување на когнитивните функции кое се јавува при сочувана свест (во отсуство на делириум). Деменцијата се состои од повеќе симптоми кои посочуваат на хронична и раширена дисфункција. Главното обележје е глобалното нарушување на интелектуалната способност, кое се карактеризира со отежнато памтење, внимание, мислење и разбирање. Исто така, може да се јават и промени на расположението, личноста и социјалното однесување.
Деменцијата не треба да се дијагностицира доколку нема докази за нарушено памтење и нарушување на најмалку уште една од когнитивните функции. Деменцијата мора да се разликува од менталната ретардација и другите когнитивни растројства од типот на амнезичните растројства, кои погодуваат само една интелектуална функција, имено, само памтењето.
Алцхајмеровата болест е најчестата причина на деменција кај постарото население. Крепелин, најзастапената деменција ја именувал според германскиот психијатар и невропатолог Алоиз Алцхајмер. Алцхајмер е првиот кој ја опишал болеста уште во 1907 година, кога известува за случај на Августа Детер, 51-годишна жена со ослабено памтење, топографска дезориентираност, делузивни мисли дека некој ја прогонува, мешање лица и нарушувања на однесувањето (прикажана на сликата). Веднаш по нејзината смрт, тој го прегледал нејзиниот мозок и го документирал присутството на невропатолошките белези: амилоидни плаки и неврофибрилни клопчиња.
Конечна дијагноза на Алцхајмеровата болест може да се постави само со аутопсија, со помош на особени хистопатолошки критериуми што ги има поставено Концорзиумот за основање регистер за Алцхајмеровата болест (CERAD). Долги години Алцхајмеровата болест се сметала за пресенилна форма на деменција, ограничена на лица со симптоми кои почнуваат пред 65 годишна возраст. Меѓутоа, напредните клинички, патолошки, ултраструктурни и биохемиски анализи укажале на тоа дека Алцхајмеровата болест е идентична со почестата сенилна деменција која почнува по шеесет и петтата година.
За луѓето со Алцхајмерова болест, истражувањата покажуваат дека:
– Физичката активност може да ја подобри меморијата;
– Редовното вежбање може да го одолжи почетокот на Алцхајмеровата болест;
– Редовното вежбање може да го одолжи намалувањето на способноста за извршување на активностите од секојдневниот живот.
Како експерти за движење, физиотерапевтите може да дизајнираат вежби за двишење со цел подобрување на активностите од секојдневниот живот при различни услови и патологии, како и кај болните со Алцхајмерова болест. Во раната и средната фаза на Алцхајмеровата болест, физиотерапевтите се фокусираат на одржување на мобилноста на луѓето со Алцхајмерова болест со цел да продолжат да ја одржат својата улога во домот и заедницата. Во доцната фаза на Алцхајмеровата болест физиотерапветите со вежбите за движење го одолжуваат намалувањето на вежбите за движење и нивна активност што е можно подолго, со што се намалува товарот на членовите на семејството и негователите. Физикалната терапија може да го подобри квалитетот на животот на пациентот и одложување на потребата за инстуционализација.

Луѓето со Алцхајмерова болест развиваат и пропратни болести поврзани со старости, како што е артритисот, паѓањето (фрактури). Физиотерапветите се обучени за третирање на овие состојби иако во основата лежи болеста на Алцхајмер.
Физиотерапветите користат различни научни методи, техники со поедноставни инструкции и уникатни пристапи кон пациентот, вклучувајќи:
– Визуелни, вербални и тактични знаци – Физиотерапевт обезбедува “знаци кои укажуваат и покажуваат на предмети”. На пример, подигнувањето на двете раце може да се сигнализира лицето да застане. Знаците исто така, може да се дадат усно со кратки, едноставни инструкции во еден чекор. Тактилните индиции се држење за рака додека некој чекори. Понекогаш, 2 или 3 вакви техники се користат истовремено.
– Огледување – Со оваа техника, физиотерапевтот служи како “огледало”, стои пред лицето да му покаже како да се движи. Доколку сакаме од пациентот да ја подигне левата рака, физиотерапевтот треба да ја подигне неговата десна рака.
– Дефект задача – Терапевтите се обучени како да им даваат инструкции чекор по чекор со делење на кратки, едноставни “парчиња” што треба да се завршат одделно. На пример, ако терапевтот сака да го научи лицето како да се движи безбедно од лежење во кревет за да седи во стол, терапевтот мора да има свои техники кои му ги укажува на пациентот, како тркалање на страна, а потоа се туркање да седни на столот.
– Поврзано движење – физиотерапевтот обезбедува чекор по чекор со поврзување на еден чекор кон следниот чекор во покомплицирано движење. Оваа техника најчесто се користи во дефект задачата и ги обединува одделните чекори на движење од лежење во кревет за пациентот да седне на стол.
– Придвижување на делови од телото на пациентот – Физиотерапевтот ја зема раката или други делови на телото на пациентот кое треба да се движи или се заврши некоја задача и се движи тој дел од телото на пациентот преку движења претходно осмислени од физиотерапевтот.
Иако луѓето со Алцхајмерова болест обично ја одржуваат способноста да се движат и во доцните фази на болеста, проблемите со рамнотежата и координацијата често водат до потешкотии. Физиотерапевтите ги обучуваат мускулите кај кои е намалена нивната активност да “научат” да одговараат на промените во животната средина, како што се нерамни или нестабилни површини.
Семејството или старателот мора да знаат како овие лица безбедно да се движат, креваат, или како се транспортираат лицата со Алцхајмерова деменција за да се спречи евентуална повреда на старателот, како и евентуални повреди на самиот пациент.На пример , физиотерапевтотот може да покаже на старателите или семејството како да се користат опрема и помагала кои се од полза при ваков вид на болест , како што се специјални системи за седишта, бастуни, патерици, дубалки и како да се користи добро “механиката на телото” ( начинот на кој физички се движи телото за да се направи саканото движење).
Пред да започне со третманот, физиотерапевтот мора да ги знае детално сите симптоми на Алцхајмеровата болест кај пациентот кој се појавиле, како и она што ги влошува симптомите. Луѓето со Алцхајмерова деменција обично имаат високо ниво на агитација и немир на крајот на денот, што експертите тоа го нарекле ”sundowning”. Затоа, програмата за вежбање треба да биде закажана порано во текот на денот, по можност во утринските часови, кога нивото на агитација на пациентот обично е најниска и менталното познание е на највисоко ниво.
Целите на физиотерапевтот кај пациенти со Алцхајмерова деменција се:
– Зајакнување на постуралните мускули;
– Зајакнување на слаби области (квадрицепс, екстензори и сл.);
– Одржување на флексибилноста, со раширување на постуралните мускули.
”Физиотерапевт кој може најмногу да помогне на лица со Алцхајмерова болест е оној кој има долгогодишна пракса во геријатриско одделение и доволно да ја познава Геријатријата од теоретска гледна точка”.
fizioterapija kaj alchajmerova demencija – dpt sci denis arsovski demencijata se definira kako progredirachko narushuvanje na kognitivnite funkcii koe se javuva pri sochuvana svest (vo otsustvo na delirium). demencijata se sostoi od povekje simptomi koi posochuvaat na hronichna i rashirena disfunkcija. glavnoto obelezhje e globalnoto narushuvanje na intelektualnata sposobnost, koe se karakterizira so otezhnato pamtenje, vnimanie, mislenje i razbiranje. isto taka, mozhe da se javat i promeni na raspolozhenieto, lichnosta i socijalnoto odnesuvanje. demencijata ne treba da se dijagnosticira dokolku nema dokazi za narusheno pamtenje i narushuvanje na najmalku ushte edna od kognitivnite funkcii. demencijata mora da se razlikuva od mentalnata retardacija i drugite kognitivni rastrojstva od tipot na amnezichnite rastrojstva, koi pogoduvaat samo edna intelektualna funkcija, imeno, samo pamtenjeto. alchajmerovata bolest e najchestata prichina na demencija kaj postaroto naselenie. krepelin, najzastapenata demencija ja imenuval spored germanskiot psihijatar i nevropatolog aloiz alchajmer. alchajmer e prviot koj ja opishal bolesta ushte vo 1907 godina, koga izvestuva za sluchaj na avgusta deter, 51-godishna zhena so oslabeno pamtenje, topografska dezorientiranost, deluzivni misli deka nekoj ja progonuva, meshanje lica i narushuvanja na odnesuvanjeto (prikazhana na slikata). vednash po nejzinata smrt, toj go pregledal nejziniot mozok i go dokumentiral prisutstvoto na nevropatoloshkite belezi: amiloidni plaki i nevrofibrilni klopchinja. konechna dijagnoza na alchajmerovata bolest mozhe da se postavi samo so autopsija, so pomosh na osobeni histopatoloshki kriteriumi shto gi ima postaveno koncorziumot za osnovanje register za alchajmerovata bolest (cerad). dolgi godini alchajmerovata bolest se smetala za presenilna forma na demencija, ogranichena na lica so simptomi koi pochnuvaat pred 65 godishna vozrast. megjutoa, naprednite klinichki, patoloshki, ultrastrukturni i biohemiski analizi ukazhale na toa deka alchajmerovata bolest e identichna so pochestata senilna demencija koja pochnuva po sheeset i pettata godina. za lugjeto so alchajmerova bolest, istrazhuvanjata pokazhuvaat deka: – fizichkata aktivnost mozhe da ja podobri memorijata; – redovnoto vezhbanje mozhe da go odolzhi pochetokot na alchajmerovata bolest; – redovnoto vezhbanje mozhe da go odolzhi namaluvanjeto na sposobnosta za izvrshuvanje na aktivnostite od sekojdnevniot zhivot. kako eksperti za dvizhenje, fizioterapevtite mozhe da dizajniraat vezhbi za dvishenje so cel podobruvanje na aktivnostite od sekojdnevniot zhivot pri razlichni uslovi i patologii, kako i kaj bolnite so alchajmerova bolest. vo ranata i srednata faza na alchajmerovata bolest, fizioterapevtite se fokusiraat na odrzhuvanje na mobilnosta na lugjeto so alchajmerova bolest so cel da prodolzhat da ja odrzhat svojata uloga vo domot i zaednicata. vo docnata faza na alchajmerovata bolest fizioterapvetite so vezhbite za dvizhenje go odolzhuvaat namaluvanjeto na vezhbite za dvizhenje i nivna aktivnost shto e mozhno podolgo, so shto se namaluva tovarot na chlenovite na semejstvoto i negovatelite. fizikalnata terapija mozhe da go podobri kvalitetot na zhivotot na pacientot i odlozhuvanje na potrebata za instucionalizacija. lugjeto so alchajmerova bolest razvivaat i propratni bolesti povrzani so starosti, kako shto e artritisot, pagjanjeto (frakturi). fizioterapvetite se obucheni za tretiranje na ovie sostojbi iako vo osnovata lezhi bolesta na alchajmer. fizioterapvetite koristat razlichni nauchni metodi, tehniki so poednostavni instrukcii i unikatni pristapi kon pacientot, vkluchuvajkji: – vizuelni, verbalni i taktichni znaci – fizioterapevt obezbeduva “znaci koi ukazhuvaat i pokazhuvaat na predmeti”. na primer, podignuvanjeto na dvete race mozhe da se signalizira liceto da zastane. znacite isto taka, mozhe da se dadat usno so kratki, ednostavni instrukcii vo eden chekor. taktilnite indicii se drzhenje za raka dodeka nekoj chekori. ponekogash, 2 ili 3 vakvi tehniki se koristat istovremeno. – ogleduvanje – so ovaa tehnika, fizioterapevtot sluzhi kako “ogledalo”, stoi pred liceto da mu pokazhe kako da se dvizhi. dokolku sakame od pacientot da ja podigne levata raka, fizioterapevtot treba da ja podigne negovata desna raka. – defekt zadacha – terapevtite se obucheni kako da im davaat instrukcii chekor po chekor so delenje na kratki, ednostavni “parchinja” shto treba da se zavrshat oddelno. na primer, ako terapevtot saka da go nauchi liceto kako da se dvizhi bezbedno od lezhenje vo krevet za da sedi vo stol, terapevtot mora da ima svoi tehniki koi mu gi ukazhuva na pacientot, kako trkalanje na strana, a potoa se turkanje da sedni na stolot. – povrzano dvizhenje – fizioterapevtot obezbeduva chekor po chekor so povrzuvanje na eden chekor kon sledniot chekor vo pokomplicirano dvizhenje. ovaa tehnika najchesto se koristi vo defekt zadachata i gi obedinuva oddelnite chekori na dvizhenje od lezhenje vo krevet za pacientot da sedne na stol. – pridvizhuvanje na delovi od teloto na pacientot – fizioterapevtot ja zema rakata ili drugi delovi na teloto na pacientot koe treba da se dvizhi ili se zavrshi nekoja zadacha i se dvizhi toj del od teloto na pacientot preku dvizhenja prethodno osmisleni od fizioterapevtot. iako lugjeto so alchajmerova bolest obichno ja odrzhuvaat sposobnosta da se dvizhat i vo docnite fazi na bolesta, problemite so ramnotezhata i koordinacijata chesto vodat do poteshkotii. fizioterapevtite gi obuchuvaat muskulite kaj koi e namalena nivnata aktivnost da “nauchat” da odgovaraat na promenite vo zhivotnata sredina, kako shto se neramni ili nestabilni povrshini. semejstvoto ili staratelot mora da znaat kako ovie lica bezbedno da se dvizhat, krevaat, ili kako se transportiraat licata so alchajmerova demencija za da se sprechi eventualna povreda na staratelot, kako i eventualni povredi na samiot pacient.na primer , fizioterapevtotot mozhe da pokazhe na staratelite ili semejstvoto kako da se koristat oprema i pomagala koi se od polza pri vakov vid na bolest , kako shto se specijalni sistemi za sedishta, bastuni, paterici, dubalki i kako da se koristi dobro “mehanikata na teloto” ( nachinot na koj fizichki se dvizhi teloto za da se napravi sakanoto dvizhenje). pred da zapochne so tretmanot, fizioterapevtot mora da gi znae detalno site simptomi na alchajmerovata bolest kaj pacientot koj se pojavile, kako i ona shto gi vloshuva simptomite. lugjeto so alchajmerova demencija obichno imaat visoko nivo na agitacija i nemir na krajot na denot, shto ekspertite toa go narekle ”sundowning”. zatoa, programata za vezhbanje treba da bide zakazhana porano vo tekot na denot, po mozhnost vo utrinskite chasovi, koga nivoto na agitacija na pacientot obichno e najniska i mentalnoto poznanie e na najvisoko nivo. celite na fizioterapevtot kaj pacienti so alchajmerova demencija se: – zajaknuvanje na posturalnite muskuli; – zajaknuvanje na slabi oblasti (kvadriceps, ekstenzori i sl.); – odrzhuvanje na fleksibilnosta, so rashiruvanje na posturalnite muskuli. ”fizioterapevt koj mozhe najmnogu da pomogne na lica so alchajmerova bolest e onoj koj ima dolgogodishna praksa vo gerijatrisko oddelenie i dovolno da ja poznava gerijatrijata od teoretska gledna tochka”.
Објава← Назад кон архивата