Вести
Рехабилитација кај дисторзии на зглобовите – Sci дипл. физ. Денис Арсовски


Скочниот зглоб исто така се нарекува и талокрурален зглоб, бидејќи во него се сврзува талусот, со коските на потколеницата. Во талокруралниот зглоб можни движења се плантарна и дорзална флексија, инверзија и еверзија на стапалото. Овој зглоб е опкружен со мускули, лигаменти, тетиви, кои му овозможуваат стабилност потребно за одење и трчање.
Повредите на скочниот зглоб најчесто се случуваат како последица на завртување на стапалото навнатре (инверзија). Дисторзија може да настане и како резултат на еверзија. При дисторзија на зглоб настанува оштетување на лигаментите од различен степен, врз основа на тоа се прави и класификација на повредата. Оваа класификација се однесува на дисторзија на било кој зглоб.

Според тежина на повредата, дисторзиите на зглобовите се делат на:
– Дисторзии од прв степен (лигаментите се истегнати);
– Дисторзии од втор степен (лигаментите се делумно искинати);
– Дисторзии од трет степен (лигаментите се потполно искинати).
Дисторзии од прв степен. Претставува најлесна повреда според класификацијата. Лигаментите се истегнати, а искинати се само мал број на влакна. Болката е умерена. Отокот е мал. Постои мала закоченост. Одот и трчањето се отежнати. Не постои нестабилност на зглобот.
Дисторзии од втор степен. Претставува потешка повреда од претходната. Лигаментите делумно се искинати. Некои вкална се потполно прекинати, додека други се потполно зачувани. Присутна е умерена или јака болка, оток или ограничено движење. Одењето е отежнато, а зглобот е умерено нестабилен.
Дисторзии од трет степен. Претставува најтешка повреда во класификацијата. Поедини лигаменти се потполно искинати. При самото повредување настанува интензивна болка која трае и по повредувањето. Исто така постои и голем оток и изразена нестабилност на зглобот. Овој вид на повреда во некои случаи бара хируршка реконструкција на искинатите лигаменти.
Лекување на дисторзиите на зглобовите
Непосредно по дисторзијата, се применуваат истите мерки како и кај контузиите и дистензиите на мускулите. Тоа се мерки кои во англиската литература се нарекуваат RICE:
– Мирување со цел да се спречи понатамошно повредување и намалување на болката;
– Лед (криотерапија), со цел да се намали болката и да се намали отокот;
– Компресија за додатно да го спречи правењето на поголем оток;
– Елевација, за да ја подобри венската дренажа и елиминација на отокот.
Иако почетниот тераписки пристап кај повредите на зглобовите и повредите на мускулите е идентичен, сепак постојат некои разлики:
– Кај повредите на зглобовите оганичувањето на движењето е редовна пропратна појава, така да вежбите за зголемување на обемот на движењето е составен дел од рехабилитациониот програм.
– За дисторзиите на зглобовите потребно е да се постави имобилизација. Таа овозможува на пациентот да оди, а сепак спречува понатамошно повредување на зглобот. Меѓутоа, долгата имобилизација наштетува на зглобот и претставува опасност за настанување на контрактури. За тоа да се превенира, гипс имобилизацијата се поставува само на тие места каде е најнеопходно (3 степен) а во другите случаи се носат ортози кои се симнуваат со цел спроведување на вежби и физикална терапија. Не е неопходно да се носи имобилизација (ортоза) за дисторзиите од прв степен. Во тие случаи доволен е еластичен завој.
– Кај повредите на мускулите пак, движењето во зглобовите најчесто не е ограничено, а во рехабилитацијата на мускулите треба да се обрати внимание на истегнување и појачување на мускулите. Ограничување на движењето може да настане поради комплетна руптура која се решава хируршки, и тогаш се поставува гипс имобилизација. Ограничувањето на движењето кај полесните повреди е како последица на болка и оток.
– Кај повредите на зглобовите, сврзното ткиво кое се формира при зараснување на повредите е нормален елемент на тетивата и затоа треба да биде што повеќе јако и ”квалитетно”. Сврзното ткиво кое се формира при зараснување на повредите на мускулите не е нормален елемент на мускулите и тоа треба да биде што повеќе минимално и поеластично.

Докажано е дека раната мобилизација по повредите на скочниот зглоб и раниот почеток на рехабилитацијата, допринесува за оформување на појако и поотпорно сврзно ткиво. Предолгата имобилизација пак, претставува тераписка грешка.
Рехабилитацијата по дисторзиите кај лицата спортисти подразбира:
– Елиминација на болката и отокот;
– Правење услови за регенерација и репарација на ткивата;
– Воспоставување на нормален обем на движење во зглобот;
– Прогресивно зајакнување на мускулите;
– Проприоцептивен тренинг;
– Тренинг специфичен за спортската, односно физичката активност.
Кај лицата кои се занимаваат со спорт, во рехабилитацијата не се само воспоставува поранешниот обем на движење, туку и се враќа претходната мускулна сила. Кај овие лица се води рачун и за специјалните барања врзани за спортската активност. Така да, се тежнее за максимално заздравување на функцијата. За ваква рехабилитација се користи и терминот функционална рехабилитација.
На пример, скочниот зглоб ќе се објасни во сите фази на рехабилитацијата.
Физикалните агенси се применуваат во зависност од тоа кои биолошки ефекти сакаме да ги постигнеме. Еве неколку примери: за намалување на болката се даваат DD струи, анодна галванизација, ласер. За ресорпција на едемот и хематомот се даваат магнетотерапија и интерферентни струи. За омекнување на цикатриксот се дава електрофореза со калиум јодид, ултразвук и термички агенси, како и вовед во кинезитерапија.
За воспоставување на нормален обем на движење во зглобот, една од можните вежби е пасивна дорзифлексија која се изведува со помош на трака, или тенок пешкир. Со истиот се опфаќа стапалото во пределот на дисталниот дел на метатарзалните коски и лесно се влече спрема лицето. Вежбата се прави до граници на болка. Вежбите преку границите на болка не се прават за да не се провоцира појава на посттрауматски компликации како што е Судековата болест или Судековиот синдром.
Прогресивното зајакнување на мускулите може да се прави со помош на гумена трака. Повредениот екстремитет со траката се затегува, со тоа мускулите се јакнат, а кај здравиот екстремитет траката се фиксира. И овие вежби не треба да се прават над граници на болката за да не се испровоцира настанување на посттрауматски компликации.
Проприоцептивниот тренинг подразбира вежби усмерени кон контрола на балансот и постуралната контрола (контрола на положбата на телото). Тоа се, на пример, вежби во смисла на стоење на прсти, одржување на рамнотежа на даска со округол под и сл. Овие вежби се прават дури тогаш кога веќе е воспоставен полниот обем на движење и зајакнати мускули на повредената регија. Тие претставуваат вовед во спортската активност која е следна фаза на рехабилитацијата.
Завршната фаза на рехабилитацијата на дисторзијата подразбира тренинг специфичен за спортската активност. Оваа фаза на рехабилитацијата подразбира работа со квалификуван тренер кој спортистот постепено го воведува во тренинг и прогресивно го оптеретува, за спортистот да се врати на претходното функционално ниво. За повреда на скочен зглоб би се почнало со праволиниско трчање (напред-назад) и постепено зголемување на брзината на трчањето и должината на праволиниското трчање. Ако напредувањето е задоволувачко и нема појава на болка, на праволиниското трчање се надоврзува и трчање со промена на правците (цик-цак заедно со напред-назад). Паралелно со тоа следи и вовед во тренингот но постепено, според можностите и состојбата на повредената регија, и на крај, вовед во натпреварување. Завршната фаза, бара работа со квалификуван тренер кој знае да процени момент кога ќе се напредува според поголемо оптеретување, а при тоа да не дојде до влошување на состојбата во смисла на појава на болка и оток на повредениот зглоб.
И кога лекувањето е завршено, може да се продолжи со носење на лесна имобилизација, посебно во тек на спортските активности, а посебно ако зглобот е нестабилен. Имобилизацијата додатно го стабилизира рано повредениот зглоб. За да биде ефикасна, имобилизацијата мора да биде со одговарачка големина за на зглобот да му пружи одговарачка поддршка. Така да, не треба да биде многу лабава бидејќи како таква ја губи својата цел, или тесна бидејќи ја влошува циркулацијата. Додатно, имобилизацијата не треба да смета на нормалните движења во зглобот.
rehabilitacija kaj distorzii na zglobovite – sci dipl. fiz. denis arsovski skochniot zglob isto taka se narekuva i talokruralen zglob, bidejkji vo nego se svrzuva talusot, so koskite na potkolenicata. vo talokruralniot zglob mozhni dvizhenja se plantarna i dorzalna fleksija, inverzija i everzija na stapaloto. ovoj zglob e opkruzhen so muskuli, ligamenti, tetivi, koi mu ovozmozhuvaat stabilnost potrebno za odenje i trchanje. povredite na skochniot zglob najchesto se sluchuvaat kako posledica na zavrtuvanje na stapaloto navnatre (inverzija). distorzija mozhe da nastane i kako rezultat na everzija. pri distorzija na zglob nastanuva oshtetuvanje na ligamentite od razlichen stepen, vrz osnova na toa se pravi i klasifikacija na povredata. ovaa klasifikacija se odnesuva na distorzija na bilo koj zglob. spored tezhina na povredata, distorziite na zglobovite se delat na: – distorzii od prv stepen (ligamentite se istegnati); – distorzii od vtor stepen (ligamentite se delumno iskinati); – distorzii od tret stepen (ligamentite se potpolno iskinati). distorzii od prv stepen. pretstavuva najlesna povreda spored klasifikacijata. ligamentite se istegnati, a iskinati se samo mal broj na vlakna. bolkata e umerena. otokot e mal. postoi mala zakochenost. odot i trchanjeto se otezhnati. ne postoi nestabilnost na zglobot. distorzii od vtor stepen. pretstavuva poteshka povreda od prethodnata. ligamentite delumno se iskinati. nekoi vkalna se potpolno prekinati, dodeka drugi se potpolno zachuvani. prisutna e umerena ili jaka bolka, otok ili ogranicheno dvizhenje. odenjeto e otezhnato, a zglobot e umereno nestabilen. distorzii od tret stepen. pretstavuva najteshka povreda vo klasifikacijata. poedini ligamenti se potpolno iskinati. pri samoto povreduvanje nastanuva intenzivna bolka koja trae i po povreduvanjeto. isto taka postoi i golem otok i izrazena nestabilnost na zglobot. ovoj vid na povreda vo nekoi sluchai bara hirurshka rekonstrukcija na iskinatite ligamenti. lekuvanje na distorziite na zglobovite neposredno po distorzijata, se primenuvaat istite merki kako i kaj kontuziite i distenziite na muskulite. toa se merki koi vo angliskata literatura se narekuvaat rice : – miruvanje so cel da se sprechi ponatamoshno povreduvanje i namaluvanje na bolkata; – led (krioterapija), so cel da se namali bolkata i da se namali otokot; – kompresija za dodatno da go sprechi pravenjeto na pogolem otok; – elevacija, za da ja podobri venskata drenazha i eliminacija na otokot. iako pochetniot terapiski pristap kaj povredite na zglobovite i povredite na muskulite e identichen, sepak postojat nekoi razliki: – kaj povredite na zglobovite oganichuvanjeto na dvizhenjeto e redovna propratna pojava, taka da vezhbite za zgolemuvanje na obemot na dvizhenjeto e sostaven del od rehabilitacioniot program. – za distorziite na zglobovite potrebno e da se postavi imobilizacija. taa ovozmozhuva na pacientot da odi, a sepak sprechuva ponatamoshno povreduvanje na zglobot. megjutoa, dolgata imobilizacija nashtetuva na zglobot i pretstavuva opasnost za nastanuvanje na kontrakturi. za toa da se prevenira, gips imobilizacijata se postavuva samo na tie mesta kade e najneophodno (3 stepen) a vo drugite sluchai se nosat ortozi koi se simnuvaat so cel sproveduvanje na vezhbi i fizikalna terapija. ne e neophodno da se nosi imobilizacija (ortoza) za distorziite od prv stepen. vo tie sluchai dovolen e elastichen zavoj. – kaj povredite na muskulite pak, dvizhenjeto vo zglobovite najchesto ne e ogranicheno, a vo rehabilitacijata na muskulite treba da se obrati vnimanie na istegnuvanje i pojachuvanje na muskulite. ogranichuvanje na dvizhenjeto mozhe da nastane poradi kompletna ruptura koja se reshava hirurshki, i togash se postavuva gips imobilizacija. ogranichuvanjeto na dvizhenjeto kaj polesnite povredi e kako posledica na bolka i otok. – kaj povredite na zglobovite, svrznoto tkivo koe se formira pri zarasnuvanje na povredite e normalen element na tetivata i zatoa treba da bide shto povekje jako i ”kvalitetno”. svrznoto tkivo koe se formira pri zarasnuvanje na povredite na muskulite ne e normalen element na muskulite i toa treba da bide shto povekje minimalno i poelastichno. dokazhano e deka ranata mobilizacija po povredite na skochniot zglob i raniot pochetok na rehabilitacijata, doprinesuva za oformuvanje na pojako i pootporno svrzno tkivo. predolgata imobilizacija pak, pretstavuva terapiska greshka. rehabilitacijata po distorziite kaj licata sportisti podrazbira: – eliminacija na bolkata i otokot; – pravenje uslovi za regeneracija i reparacija na tkivata; – vospostavuvanje na normalen obem na dvizhenje vo zglobot; – progresivno zajaknuvanje na muskulite; – proprioceptiven trening; – trening specifichen za sportskata, odnosno fizichkata aktivnost. kaj licata koi se zanimavaat so sport, vo rehabilitacijata ne se samo vospostavuva poraneshniot obem na dvizhenje, tuku i se vrakja prethodnata muskulna sila. kaj ovie lica se vodi rachun i za specijalnite baranja vrzani za sportskata aktivnost. taka da, se tezhnee za maksimalno zazdravuvanje na funkcijata. za vakva rehabilitacija se koristi i terminot funkcionalna rehabilitacija. na primer, skochniot zglob kje se objasni vo site fazi na rehabilitacijata. fizikalnite agensi se primenuvaat vo zavisnost od toa koi bioloshki efekti sakame da gi postigneme. eve nekolku primeri: za namaluvanje na bolkata se davaat dd strui, anodna galvanizacija, laser. za resorpcija na edemot i hematomot se davaat magnetoterapija i interferentni strui. za omeknuvanje na cikatriksot se dava elektroforeza so kalium jodid, ultrazvuk i termichki agensi, kako i voved vo kineziterapija. za vospostavuvanje na normalen obem na dvizhenje vo zglobot, edna od mozhnite vezhbi e pasivna dorzifleksija koja se izveduva so pomosh na traka, ili tenok peshkir. so istiot se opfakja stapaloto vo predelot na distalniot del na metatarzalnite koski i lesno se vleche sprema liceto. vezhbata se pravi do granici na bolka. vezhbite preku granicite na bolka ne se pravat za da ne se provocira pojava na posttraumatski komplikacii kako shto e sudekovata bolest ili sudekoviot sindrom. progresivnoto zajaknuvanje na muskulite mozhe da se pravi so pomosh na gumena traka. povredeniot ekstremitet so trakata se zateguva, so toa muskulite se jaknat, a kaj zdraviot ekstremitet trakata se fiksira. i ovie vezhbi ne treba da se pravat nad granici na bolkata za da ne se isprovocira nastanuvanje na posttraumatski komplikacii. proprioceptivniot trening podrazbira vezhbi usmereni kon kontrola na balansot i posturalnata kontrola (kontrola na polozhbata na teloto). toa se, na primer, vezhbi vo smisla na stoenje na prsti, odrzhuvanje na ramnotezha na daska so okrugol pod i sl. ovie vezhbi se pravat duri togash koga vekje e vospostaven polniot obem na dvizhenje i zajaknati muskuli na povredenata regija. tie pretstavuvaat voved vo sportskata aktivnost koja e sledna faza na rehabilitacijata. zavrshnata faza na rehabilitacijata na distorzijata podrazbira trening specifichen za sportskata aktivnost. ovaa faza na rehabilitacijata podrazbira rabota so kvalifikuvan trener koj sportistot postepeno go voveduva vo trening i progresivno go opteretuva, za sportistot da se vrati na prethodnoto funkcionalno nivo. za povreda na skochen zglob bi se pochnalo so pravolinisko trchanje (napred-nazad) i postepeno zgolemuvanje na brzinata na trchanjeto i dolzhinata na pravoliniskoto trchanje. ako napreduvanjeto e zadovoluvachko i nema pojava na bolka, na pravoliniskoto trchanje se nadovrzuva i trchanje so promena na pravcite (cik-cak zaedno so napred-nazad). paralelno so toa sledi i voved vo treningot no postepeno, spored mozhnostite i sostojbata na povredenata regija, i na kraj, voved vo natprevaruvanje. zavrshnata faza, bara rabota so kvalifikuvan trener koj znae da proceni moment koga kje se napreduva spored pogolemo opteretuvanje, a pri toa da ne dojde do vloshuvanje na sostojbata vo smisla na pojava na bolka i otok na povredeniot zglob. i koga lekuvanjeto e zavrsheno, mozhe da se prodolzhi so nosenje na lesna imobilizacija, posebno vo tek na sportskite aktivnosti, a posebno ako zglobot e nestabilen. imobilizacijata dodatno go stabilizira rano povredeniot zglob. za da bide efikasna, imobilizacijata mora da bide so odgovarachka golemina za na zglobot da mu pruzhi odgovarachka poddrshka. taka da, ne treba da bide mnogu labava bidejkji kako takva ja gubi svojata cel, ili tesna bidejkji ja vloshuva cirkulacijata. dodatno, imobilizacijata ne treba da smeta na normalnite dvizhenja vo zglobot.
Објава← Назад кон архивата