Вести
Планинарската традиција на Титов Врв – Интервју со Јован Божиноски


Повеќе за настанот кој е закажан за овој викенд 26-27.05.2018 – може да прочитате тука
Традиционалната акција на Титов Врв е една од најстарите и најмасовините во Македонија. Раскажете ни некои детали за истата?
Почетоците на настанот се од 1980 година, но организирано искачувањете на Титов Врв од страна на членовите на клубот се одвивало уште од самото преименување на врвот (1953) и градењето на кулата (1957). Бидејќи името е Титов Врв, а роденденот на Ј.Б. Тито е на 25 Мај, а потоа и денот на младоста, членовите на клубот во сопствена режија организираат искачувања на врвот. Овие искачување не биле традиционални и на истите учество земале само членовие на клубот. Со смртта на Ј.Б. Тито, на 25 мај 1980 година се организира првото меморијално искачување на врвот. Од таа година па натака, секоја година се организира ова искачување како меморијално. Ова трае се до почетокот на деведесетите кога настанот станува традиционален и до ден денес се одржува.
Вкупниот број на искачени планинари досега e 23,807. Во периодот на осумдесетите бројката на искачени планинари во просек е 700, оваа бројка во периодот на деведесеттие е 300, за да во периодот од 2003 до 2011 година бројката оди во нагорна линија и да во 2016 година достигнеме бројка од 1350 искачени планинари на Титов Врв. Овие бројки не ги споменувам за да влеземе во некој натпревар, бројките покажуваат колку е значајно нивото на организирање на настанот, колку масовно почнува да се користи планината и колкава е директната туристичка посетенот на Попова Шапка и Тетово во тие денови, (индиректната е уште поголема нели). Детали има уште многу но сепак, да оставиме нешто за посетителите да разберат и слушнат и на самиот настан.
Паралела помеѓу некогаш и денес?
Ова е нешто што и јас постојано, посебно во последно време сам се прашувам. Огромни се разликите, некогаш и денес. Луѓето, условите, променетиот начин на секојдневниот живот, разликите меѓу луѓето, не вреднување на заедничкото/ општественото, вредностите и уште многу други работи, се е различно. Имам полно право да го коментирам ова, бидејќи сум навлезен во многу детали од историјата на развојот на планинарствто на Шар Планина, нели сепак сум член на најстариот активен клуб во Македонија, Љуботен, формиран 1925 година. Некогаш и денес.
Откако почнавме да го реновираме домот на Љуботен, постојано се прашувам: на кого било полесно да го прави овој дом, на членовите на клубот во 1931 годна или нам денес? Дали во 1931 година ги имале истите услови кои ние денес ги имаме? (технологија на материјали, превозни сретства, отворен пат). Дали со коњи и без пат им било полесно за една година да го изградата првиот планинарски дом во Македонија? Некогаш и денес, да има разлика, ние имаме нешто што тие некогаш немале, но денес, ние немаме нешто што тие некогаш го имале.
Исто е и за организацијата на планинарските настани. Технологијта на опрема пред 30 години и денес, е доста различна нели, но сепак и тогаш, конкретно за настанот „Титов Врв” во 1986 година се искачиле 1250 планиари на врвот. Некогаш и денес, е сосема различно, но тоа е она што на сегашните генерации треба да им е пример за почитување на вредностите и традицијата кои некој пред нас, а и некој после нас ќе ги негува и продолжува.
Активниот начин на живот и планината стануваат се подостапни во нашето секојдневие. Во која насока се развива планинарството во Македонија, наспрема налетот на големиот интерес за „користење” на планината за спорт и рекреација?
Болна тема за мене е планинарството во Македонија. Планинарството е на ниско ниво иако има огромен наплив на корисници на планината за спорт и рекреација. Ниското ниво е благодарение на сите нас. Да, сите нешто правиме, но дали тоа го правиме како што треба? Иако имаме традиција на планинарство и на планинарски клубови, во Македонија немаме традиција за движење на планина и активности на планина. Тоа е она што планинарството и нас не става на ниско скалило. Затоа денес ни се случува ова што го имаме. Да, сите сме виновни и клубовите и Федерацијата, инститиуцуиите, општинте, регионите, државата, сите. За сите пооделно можам да нагласам и зошто се виновни.
Клубовите се затвораат во своја одредена група на исти генерации без мотив да привлечат и едуцират млади. Федерацијата затоа што не ги насочува клубовите во која насока е потребно да се движат и да ги пратат европските трендови. Повеќето институции (конкретно образованието) затоа што не прават ништо за насочување на младите уште од најмала возраст за рекреација и активности на планина. Општините затоа што не ги помагаат локалните клубови за настаните, за маркирање на патеки и сл… Потребно е едуцирање и информирање на сите кои сакааат да ја користат планината, но потребно е и сите што ја користат планината сами да започнат да прават нешто добро за истата.
Кој е искористениот и неискористениот туристички потенцијал на Шар Планина и кон што треба да се насочи енергијата за развивање на овој сегмент?
За туристичкиот потенцијал на Шар Планина веќе е срамно да зборуваме. Потенцијалот на Шара е дефиниран во периодот на триесетитте години на минатиот век. Енергијата треба да се насочи во креирање на реална стратегија за развој на туризмот на Шар Планина. Реална стратегија значи да направиме Шар Планина да има туристичка инфраструктура и супраструктура која ќе биде во корист на сите засегнати страни. И секако оваа стратегија по фази да се имплементира по што ќе достигнеме реалел локален економски развој.
Кажете ни нешто повеќе за еколошкиот статус на Шара. Како природата може да се конзервира, а локалното население да биде вклучено во нејзината заштита?
Еколошки, вредносота на Шара истоа така е со децении опишувана. Знаеме дека биодиверзитетот на Шара доста значаен за поширокиот регионо. Природата треба да се заштити, за да не се случуваат активности кои во моментот се случуваат (дива сеча на шуми, криволов, отворање на патишта, градење на мини хидроцентрали, градење на објекти каде кому ќе му текне). Со прогласувањето на Шара за насионален парк би требало сите овие работи да прекинат. Тогаш приорадата ќе биде таква каква што и прилега да е.
Локалното население од секогаш било вклучено во заштитата на природата, локалното население никогаш масовно не сечело на Шара, не градело мини хидроцентрали и не отворало патишта. Не, локалнот население се грижело за она од кое кое што живее. Во моментов локалното насление можеби го плаши помислата за прогласување на Шар Планиан за национален парк, но тоа е така затоа што истото не е информирано. Потребна е работа и трпение со ова население и тогаш ќе се добијат резулататите од тоа заштитено подрачје.
planinarskata tradicija na titov vrv – intervju so jovan bozhinoski povekje za nastanot koj e zakazhan za ovoj vikend 26-27.05.2018 – mozhe da prochitate tuka tradicionalnata akcija na titov vrv e edna od najstarite i najmasovinite vo makedonija. raskazhete ni nekoi detali za istata? pochetocite na nastanot se od 1980 godina, no organizirano iskachuvanjete na titov vrv od strana na chlenovite na klubot se odvivalo ushte od samoto preimenuvanje na vrvot (1953) i gradenjeto na kulata (1957). bidejkji imeto e titov vrv, a rodendenot na j.b. tito e na 25 maj, a potoa i denot na mladosta, chlenovite na klubot vo sopstvena rezhija organiziraat iskachuvanja na vrvot. ovie iskachuvanje ne bile tradicionalni i na istite uchestvo zemale samo chlenovie na klubot. so smrtta na j.b. tito, na 25 maj 1980 godina se organizira prvoto memorijalno iskachuvanje na vrvot. od taa godina pa nataka, sekoja godina se organizira ova iskachuvanje kako memorijalno. ova trae se do pochetokot na devedesetite koga nastanot stanuva tradicionalen i do den denes se odrzhuva. vkupniot broj na iskacheni planinari dosega e 23,807. vo periodot na osumdesetite brojkata na iskacheni planinari vo prosek e 700, ovaa brojka vo periodot na devedesettie e 300, za da vo periodot od 2003 do 2011 godina brojkata odi vo nagorna linija i da vo 2016 godina dostigneme brojka od 1350 iskacheni planinari na titov vrv. ovie brojki ne gi spomenuvam za da vlezeme vo nekoj natprevar, brojkite pokazhuvaat kolku e znachajno nivoto na organiziranje na nastanot, kolku masovno pochnuva da se koristi planinata i kolkava e direktnata turistichka posetenot na popova shapka i tetovo vo tie denovi, (indirektnata e ushte pogolema neli). detali ima ushte mnogu no sepak, da ostavime neshto za posetitelite da razberat i slushnat i na samiot nastan. paralela pomegju nekogash i denes? ova e neshto shto i jas postojano, posebno vo posledno vreme sam se prashuvam. ogromni se razlikite, nekogash i denes. lugjeto, uslovite, promenetiot nachin na sekojdnevniot zhivot, razlikite megju lugjeto, ne vrednuvanje na zaednichkoto/ opshtestvenoto, vrednostite i ushte mnogu drugi raboti, se e razlichno. imam polno pravo da go komentiram ova, bidejkji sum navlezen vo mnogu detali od istorijata na razvojot na planinarstvto na shar planina, neli sepak sum chlen na najstariot aktiven klub vo makedonija, ljuboten, formiran 1925 godina. nekogash i denes. otkako pochnavme da go renovirame domot na ljuboten, postojano se prashuvam: na kogo bilo polesno da go pravi ovoj dom, na chlenovite na klubot vo 1931 godna ili nam denes? dali vo 1931 godina gi imale istite uslovi koi nie denes gi imame? (tehnologija na materijali, prevozni sretstva, otvoren pat). dali so konji i bez pat im bilo polesno za edna godina da go izgradata prviot planinarski dom vo makedonija? nekogash i denes, da ima razlika, nie imame neshto shto tie nekogash nemale, no denes, nie nemame neshto shto tie nekogash go imale. isto e i za organizacijata na planinarskite nastani. tehnologijta na oprema pred 30 godini i denes, e dosta razlichna neli, no sepak i togash, konkretno za nastanot „titov vrv” vo 1986 godina se iskachile 1250 planiari na vrvot. nekogash i denes, e sosema razlichno, no toa e ona shto na segashnite generacii treba da im e primer za pochituvanje na vrednostite i tradicijata koi nekoj pred nas, a i nekoj posle nas kje gi neguva i prodolzhuva. aktivniot nachin na zhivot i planinata stanuvaat se podostapni vo nasheto sekojdnevie. vo koja nasoka se razviva planinarstvoto vo makedonija, nasprema naletot na golemiot interes za „koristenje” na planinata za sport i rekreacija? bolna tema za mene e planinarstvoto vo makedonija. planinarstvoto e na nisko nivo iako ima ogromen napliv na korisnici na planinata za sport i rekreacija. niskoto nivo e blagodarenie na site nas. da, site neshto pravime, no dali toa go pravime kako shto treba? iako imame tradicija na planinarstvo i na planinarski klubovi, vo makedonija nemame tradicija za dvizhenje na planina i aktivnosti na planina. toa e ona shto planinarstvoto i nas ne stava na nisko skalilo. zatoa denes ni se sluchuva ova shto go imame. da, site sme vinovni i klubovite i federacijata, institiucuiite, opshtinte, regionite, drzhavata, site. za site poodelno mozham da naglasam i zoshto se vinovni. klubovite se zatvoraat vo svoja odredena grupa na isti generacii bez motiv da privlechat i educirat mladi. federacijata zatoa shto ne gi nasochuva klubovite vo koja nasoka e potrebno da se dvizhat i da gi pratat evropskite trendovi. povekjeto institucii (konkretno obrazovanieto) zatoa shto ne pravat nishto za nasochuvanje na mladite ushte od najmala vozrast za rekreacija i aktivnosti na planina. opshtinite zatoa shto ne gi pomagaat lokalnite klubovi za nastanite, za markiranje na pateki i sl… potrebno e educiranje i informiranje na site koi sakaaat da ja koristat planinata, no potrebno e i site shto ja koristat planinata sami da zapochnat da pravat neshto dobro za istata. koj e iskoristeniot i neiskoristeniot turistichki potencijal na shar planina i kon shto treba da se nasochi energijata za razvivanje na ovoj segment? za turistichkiot potencijal na shar planina vekje e sramno da zboruvame. potencijalot na shara e definiran vo periodot na triesetitte godini na minatiot vek. energijata treba da se nasochi vo kreiranje na realna strategija za razvoj na turizmot na shar planina. realna strategija znachi da napravime shar planina da ima turistichka infrastruktura i suprastruktura koja kje bide vo korist na site zasegnati strani. i sekako ovaa strategija po fazi da se implementira po shto kje dostigneme realel lokalen ekonomski razvoj. kazhete ni neshto povekje za ekoloshkiot status na shara. kako prirodata mozhe da se konzervira, a lokalnoto naselenie da bide vklucheno vo nejzinata zashtita? ekoloshki, vrednosota na shara istoa taka e so decenii opishuvana. znaeme deka biodiverzitetot na shara dosta znachaen za poshirokiot regiono. prirodata treba da se zashtiti, za da ne se sluchuvaat aktivnosti koi vo momentot se sluchuvaat (diva secha na shumi, krivolov, otvoranje na patishta, gradenje na mini hidrocentrali, gradenje na objekti kade komu kje mu tekne). so proglasuvanjeto na shara za nasionalen park bi trebalo site ovie raboti da prekinat. togash prioradata kje bide takva kakva shto i prilega da e. lokalnoto naselenie od sekogash bilo vklucheno vo zashtitata na prirodata, lokalnoto naselenie nikogash masovno ne sechelo na shara, ne gradelo mini hidrocentrali i ne otvoralo patishta. ne, lokalnot naselenie se grizhelo za ona od koe koe shto zhivee. vo momentov lokalnoto naslenie mozhebi go plashi pomislata za proglasuvanje na shar planian za nacionalen park, no toa e taka zatoa shto istoto ne e informirano. potrebna e rabota i trpenie so ova naselenie i togash kje se dobijat rezulatatite od toa zashtiteno podrachje.
Објава← Назад кон архивата