Вести
Повторно изминати доживувања по трансверзалата од Пелагонија преку Порече до Патишка река


Поведени од убавото поминување на овој подвиг првиот пат, но и желбата да се оддаде почест заради огромната ненадоместлива загуба на нашата прерано замината и сакана Калина Велевска, која беше дел од тоа прво поминување на 3П-ЧЕ по планините од Гостивар до Прилеп во 2015, уште во јануари се одлучивме оваа пролет повторно да го поминеме и изодиме овој подвиг. Плановите кои се зацртуваат се едно, условите во стварноста на терен се сосема друго, па не попусто постои народната изрека која овој пат повеќе пати си ја повторувавме: „Сметката дома и на пазар не излегува иста”, но сепак најважното од се е убавото поминување и уживање во секој миг и чекор поминат низ извонредните природни убавини на планините и секако успешното завршување на зададениот потфат со најмалку можни ризици и непогоди.
Па така, надоврзувајќи се на извештајот за првото поминување на трансверзалата 3П-ЧЕ со набројувањето што се означува буквата П овој пат додаваме и: П како промени, прилагодување, подобрување, прекрасно поминување по планините на масивот Мокра (меѓу кои и Перчулица)… Поминати планини, превои, преслапи, падини, пропасти, полиња, почнувајќи од Пелагонија, поминувајќи високо над Порече и при решавачката промена на правецот за движење случајноста да не ја наруши доследноста на 3П-ЧЕ па сепак крајот на оваа наша трансверзала да заврши во место чие име започнува на П – Патишка Река!
Петок во пет часот наутро, на денот на Сесловенските просветители тргнуваме од Костинци. Пелагонија ја огрева сонце, а ние движиме по рамнината со бујни житни ниви кон Зрзе и првата одредница обителот на Светото Преображение, место кое минатиот пат длабоко ни се врежа во душата и место кое особено го сакаше при секоја посета нашата Калина. Попатно ја гледаме падината на Даутица и си повторуваме за нашите планови за искачување и движење по нејзиниот срт и гледаме за некоја можност да се скрати и избие на планинскиот преслап Самобука кај изворите Студен Клајнец, но сепак остануваме на зацртаното да се искачиме на планинското било над манастирот и минувајќи крај пештерата Змејовица да се искачиме на врвот Мовнатец од каде ќе продолжиме со движење по сртот. По речиси два часа пешачење пристигнавме во манастирот кој беше огреан од сонцето, а ние решивме првата пауза да ја направиме тука, да запалиме некоја свеќа за здравје и желба за добар пат, да наполниме од убавата изворска вода и да се сликаме со специјално подготвените маици за овој поход на кои беше испечатена сликата на нашата Калина со една нејзина многу убава мисла посветена на планинарските трансверзали, кои најпрвин ти ја вадат маста, а потоа го вадат најдоброто од тебе.
Продолжуваме низ густата растителност од дабови и грмушки кои оросени од честите дождови не наводенуваа и освежуваа по рацете и нозете и достигнувајќи до една голина скршнавме кон десно во западен правец одејќи по стрмната падина нагоре која беше раззеленета и преплавена со жолти цвеќиња, а камењата на нејзе ни претставуваа како скалила за полесно искачување до планинското било. Пристигнувајќи на зарамнетото планинско било на Даутица продолживме по (од нас 2 години претходно) обележаната патека се до пештерата Змејовица и над неа до врвот Мовнатец, кои беа дел од најбројната и досега најмасовна остварена тура организирана во рамки на Планинарскиот предизвик „12 Врвови”. Прогнозите за променливо облачно време се покажуваа точни, бидејќи од исток до планинскиот срт постојано допираа облаци кои го обвиваа во магла и час го затскриваа и отвораа погледот кон протегањето на сртот.

Пладнуваме на преслапот Самобука, а јас по сеќавање од бележењето на патеката од Крапа за Мовнатец на само 2-3 минути под преслапот меѓу големите дебели букови дрвја на работ на шумата го пронаоѓам Студен Клајнец, издашен извор на убава студена вода, од кој ги надополнуваме шишињата за понатаму. Продолжуваме со постепено искачување од 1490 до 1930 метри напуштајќи ги буковите шуми и ретките брези по гребените Старци и Клепало на голото планинско било по главниот срт на протегање на Даутица, а врвот Бел Камен кој е одвоен од главниот срт како огранка кон запад час е во облаци, час се расчистува, а облаците со првите дождовни капки доаѓаат кон нас. Првично зацртаните планови што ќе поминеме и искачиме и во кое време започнуваат да не се совпаѓаат со времето во кое се наоѓаме на предвидените места и врвови, а дождот засилува па мораме за прв пат да ги извадиме и кабаниците.
Поради различната брзина на движење почнуваме и да се развлекуваме и разделуваме и за прв (и последен!) пат на основа на различни проценки сите тројца се разделуваме во движењето: јас ја фаќам линијата по работ на сртот и го искачувам врвот Рендова Ливада (2057 м.), Љупчо кого за последен пат во далечината го здогледав на врвот Клепало (1945 м.) на 15 минути оддалеченост здогледал разгазено патче по изохипса на падината под сртот и се спуштил по него, а Андреја со кого се чувме по телефон проценувајќи дека ќе заштеди повеќе сили и време, слегол на работ до шумата и од таму движи кон преслапот спроти Бел Камен. Повторно доаѓаат облаци и по втор пат заврунува дожд заради кој мора пак да се извади кабаница. Погледнувајќи кон северозапад здогледувам јасна линија на пат по изохипса поради што слегувам од врвот Рендова Ливада и излегувам точно на него и движејќи се десетина минути низ облаци и дожд, забележувам и избледени маркации, за кои уште пред да тргнеме споменав дека можеби ќе ги забележиме заради тоа што тука минува трасата на Централната македонска „Илинденска” планинарска трансверзала. Пристигнувам на самото седло веднаш наспроти Бел Камен се слушам со Љупчо и Андреа и се договараме сите да се чекаме тука. По дваесетина минути пристигнува Љупчо со кого се довикувавме низ маглата, а откако се чувме со Андреа се решивме додека тој да дојде, ние да отидеме и да го искачиме врвот Бел Камен (2074 м.) без ранци. Планинскиот срт е половично обвиен во облаци, а половично го грее сонце, па користејќи ги апликациите со мапи преку одреден азимут ја определуваме и се движиме кон највисоката точка на овој голем грамаден гребен, чии падини кон север се прошарани со брезови, борови и букови шуми, а кон запад со стрмни карпести пресеци. Пристигнуваме на самиот врв, на чиј раб на исток се уште има облаци, а од запад силно го грее сонцето кое е на заода во ведрото небо. Правиме неколку слики, од кои малку подоцна и двајцата ќе забележиме една многу ретка појава – оптички феномен кој ќе не воодушеви и восхити до занемување, односно зракопривид (анг. Glory) кој се претставува како одблесок во виножито на сопствената сенка (силуета), откако на туку што изнаврната планина ќе огрее сонце, а од другата страна на врвот се уште стојат облаците и во нив се одблеснува твојата сенка како некоја божествена аура.

Полека враќајќи се кон седлото каде што ги оставивме ранците го здогледуваме Андреја во далечината со кого се довикуваме и договараме да се споиме и веќе да не се раздвојуваме се до крајната точка предвидена за преноќување бидејќи веќе дојде 18 часот. Пред нас го гледаме сртот на Мочур и врвот Старец, а зад него високо издигнатиот врв Даутица, позади кои според топографската карта се наоѓа бачило со извори кои ги предвидовме како место за преноќување. Продолжуваме со забрзано одење по козјите и овчите патеки низ смреките по сртот достигнувајќи до мочуриштето и локвата на Мочур, охрабрувајќи се меѓусебно со разни шеги, песни и досетки бидејќи почнува да се смрачува, а од облаците од запад започнува силно да врне и притоа го сокриваат врвот и сртот кој треба да го прекачиме. Правиме последни усилби за претстојното искачување на падината и сртот исправени пред нас, кога Андреја откако ѝ соопшти на сопругата дека наскоро ќе се сместуваме за преноќување не известува дека сосема случајно на крајот на погледот веднаш под сртот и на работ над шумата здогледува бачило! Паѓа одлука веднаш да одиме натаму, бидејќи сме натопени, а дождот започнува се посилно да врне. Пристигнуваме и се воодушевуваме од она што не очекува: соѕидано бачило на два ката, со фурна, исечени дрва, силен извор на вода со три шепурки, дури и три пара на папучи не чекаат на балконот (чардакот) пред влезот на бачилото! Пресреќни сме и си велиме: Калина и Господ се со нас и ни го приредуваат ова спасоносно задоволство на работ на ноќта и невремето кое покрај засилениот дожд се засили и со грмотевици. Палиме оган на кој ги сушиме мокрите чорапи и чевли, а седејќи крај огништето и тланикот се смееме со разни досетки, додека околу нас „истура” силен дожд и се надеваме дека за утрешниот ден ќе не послужи убаво време. Поставуваме шатор, без стреа на горниот кат и миговно потонуваме во сон.

По неколку сонливи погледнувања на часовникот и будилникот кој не заѕвони оти беше наместен за во работни денови, станавме на нозе и брзо се спакувавме, оставајќи нешто од конзервираните залихи како знак на огромна благодарност кон незајните домаќини на бачилото. Прекрасно ведро и сончево небо не заплиснува надвор, а откако наполнивме вода, со брз чекор веднаш се искачивме на сртот од каде директно „во чело” започнавме со искачување по јужната падина гребенот Одбиварник под врвот Даутица и преминувајќи преку снежните јазици излеговме на сртот висок 2102 и 2171 метар, од каде го здогледавме бачилото во кое првично мислевме да преноќуваме како и она што не очекува да го изодиме над Порече и по разгазено патче минувајќи зад Куртовица го пресековме обележаниот пат на трансверзалната патека од велешкото-азотско и мијачко Папрадиште до поречка брсјачка Белица каде видовме и маркација. Подзастануваме да направиме план за движење бидејќи на запад имаме спуштање кон карстно поле, а на исток одење по срт до Марина Дупка предвидена како највисока точка на целиот поход и Перчулица од каде треба да се спуштиме до Солунско Поле. Првичниот мој предлог да одиме полукружно по сртот кој е со просечна височина помеѓу 2100 и највисока до 2380 метри, не се прифаќа од моите другари поради изгледите дека имаме доста стрмна падина за искачување со товарот на нас, а зарамнетата висорамнина долу ни „ветува” полесно движење. Полека слегуваме преминувајќи преку снежен јазик до една пропаст со многу занимлив изглед крај која правиме неколку слики и продолжуваме кон изворот Чавкарник. По кој знае кој пат ни се потврдува изреката дека проценките (од око или современите алатки како Google Earth) се едно, а условите на теренот се сосема друго, па откако забележуваме дека работ на висорамнината завршува со значително многу стрмна падина во чии долови би заглавиле и би се нашле во опасност, започнуваме со искачување до седлото високо 1989 метри од каде го здогледуваме бучниот извор Чавкарник. Правиме неколку планови од каде да продолжиме по гребенот и да пресечеме уште неколку снежни јазици и притоа продолжуваме да се искачуваме, а под нас во долот изворот Чавкарник силно шуми и бучи исфрлајќи силен млаз на вода, речиси како гејзер. Пред нас се испречува Перчулица, а ние доаѓаме до една сурната пештера полна со снег и разронети камења, над чиј отвор се потпишале некои дамнешни посетители и воедно ја сликаме за да ја покажеме на нашите пријатели стручни и научни истражувачи. Пристигнуваме на кота со височина од 2314 метри и го здогледуваме седлото кое е највисоката точка, а тука правиме и една слика и брзо продолжуваме. Пред нас се отвора, најубавата глетка, која е како своевидна награда за височината која ја искачивме, а за која мора да признаеме и копнеевме: кон исток ни се отвора огромната Марина Дупка (или Марина Рупа) наизглед на „кратер” исполнет со снег, со пречник од речиси километар, а можеби и повеќе, и зад неа врвот Солунска Глава се уште прошаран со снег, додека кон запад долината на Порече со безброј планински гребени и шумовити огранки огреани од сонцето. Правиме пауза при што и се сликаме со специјално испечатените маици за овој поход со ликот и мислата на нашата драга Калина и секако со знамињата чии симболи и бои нам многу ни значат и продолжуваме по изохипса до работ на Марина Дупка на кота од 2318 метри од кој започнува многу стрмна падина и спуштање од 300 метри до карстното Солунско Поле.

Полека и внимателно се спуштаме по стрмната падина исшарана со снежни јазици, а под еден од нив забележувам изворче од кое непрестајно тече млаз вода „снеговница” од растопениот снег од која ги надополнувам шишињата. Пристигнувајќи на Солунско Поле правиме пауза за починка каде јас ја запејувам „Излези момче” бидејќи се наоѓаме на ова Солунско Поле, кое навистина е наше, а од позадината имам пратечки вокали од Андреја додека сето тоа се овековечува од Љупчо кој снима. Претходно бевме забележале патека по изохипса по која започнуваме со брзо одење и лесни чекори да одиме во северозападен правец се до седлото на преслапот висок 2084 метри кој ги поврзува врвовите Иванов Камен (2108 м.) на запад и главниот срт на протегање на Караџица со врвот Попово Брдо (2380 м.) на исток. Потрчнувајќи го искачувам врвот Иванов Камен додека на преслапот ме чекаат Љупчо и Андреја по што брзо им се придружувам и продолжуваме со слегување и искачување на еден мал дол, од кој преку планинското било доаѓаме до долот Завој на самиот раб над пространата висорамнина прошарана со борови дрвја заради што е и наречена Боро Поле од каде ја здголедуваме Сугаре Пештера, точката од која се испушта огранка на запад во Порече и од која ние конечно треба да скршнеме и свртиме во западен правец и одејќи десетици километри по сртот на неколку огранки обраснати со шума да се спуштиме до брегот на езерото Козјак кај мостот наспроти Близанско, каде планираме да преноќиме. Прекрасната глетка на Боро Поле е пред нас, а јас наоѓајќи погоден терен за симнување по стрмната падина меѓу боровите дрвја одам прв постојано со мислите за претстојното скршнување кај Сугаре Пештера, по кое ќе ја напуштиме Караџица и Мокра и сосема ќе ни се измени теренот, а истовремено ќе имаме и движење низ многу див тешко прооден предел дополнително отежнат со намалената видливост како што ќе се смрачува и големото растојание во километри кое го имаме до Козјак. Поминуваме низ тревнатото Боро Поле и бројните борови, а јас се одвојувам со забрзан чекор и пристигнувам до карпестата провалија кај Сугаре Пештера каде забележувам глетка од едно многу ретко и интересно зимзелено дрво кое со своето дебело стебло штрчи на работ на карпата над провалијата, налик на оние ариши, секвои и баобаби во тропските и егзотични предели.

Правам неколу слики од ова големо дрво кое штрчи на работ на карпата и провалијата и глетката од многуте стрмни долови и планински гребени зад него и чекам да дојдат Љупчо и Андреја, со кои забележуваме дека оваа провалија е тешко проодна и се соочуваме со неможност да продолжиме по зацртаниот правец за движење. По довикувањата и слушањето на телефон каде ги известувам за изгледите за продолжување пред нас, доаѓаат и тие, а јас ги замолувам да ме почекаат да пробам без ранец да го симнам стрмниот карпест пресек со наклон од скоро 50-60 степени. Пробувам и се спуштам неколку метри и гледам дека тој е краток и би го поминале доколку си ги подадеме со фрлање ранците, но околината е доста сурова, пред нас е срт обраснат со шума, а околу него стрмни провалии во долината на реката Оча во рамки на зашитеното (забрането) подрачје на природниот резерват „Јасен” во должина од повеќе од 30 километри без знаци на никаква цивилизација, а и слабите знаци на цивлизација на одамна раселените поречки села Тажево и Брезница се на повеќе од 3 – 3,5 часа пешачење. Проценуваме и со демократско гласање носиме разумна одлука дека не може да го продолжиме движењето по зацртаниот правец поради опасностите кои се испречуваат, а бидејќи часот е речиси петнаесет минути до 18, јас изнесувам дека единствената можност ни е да преноќиме на Боро Поле и да го промениме правецот на движење кон север и североисток и откако ќе го прекачиме планинскиот гребен на Велешка Рупа и Миленков Камен да се спуштиме и завршиме во Патишка Река. Прифаќањето е едногласно и проследено со зачудување но и задоволство со доза на шега дека за волја на поривот и атер на првичната замислена идеа, планините не оставаат на случајност па и во овој случај ќе останеме доследни и ќе ги запазиме трите П во името на оваа трансверзала 3П-ЧЕ со тоа што и покрај промената ќе ја завршиме во место чие што име започнува на буквата П: Патишка Река. Преноќивме во една вртача каде имаше остатоци од некоја градба на некаква шумска или ловечка куќа и никакви извори на вода, а пред да пристигнеме, на едно место меѓу боровите и смреките ни се испречи зајак, ист како оние од сликовниците за деца.

Поради тоа што легнавме доста рано уште пред да се стемни, се разбудивме прилично рано дочекувајќи уште едно блескаво ведро и сончево утро, овој пат на убавото Боро Поле високо на Караџица. При првите чекори низ тревнатата рамнина меѓу боровите дрвја на Боро Поле јас забележав јасно видлива патека по падината која постепено се искачуваше до сртот по која веднаш започнавме да се искачуваме нагоре. Пристигнувајќи непосредно под сртот малку подзастанавме да се восхитиме на прекрасната утринска глетка: пред нас Боро Поле и Порече со Добра Вода и Сува Гора се будат облеани од сончевите зраци, зад нив во далеку на видикот во далечина кон југозапад се гледа Пелистер со Скрково, Муса и Голема Грива кои ни беа предвидени за искачување следниот викенд, а на запад и северозапад се гледа величествена глетка на Шар Планина каде јасно може да се забележи дека Титов Врв е највисок и повисок од соседните Бакардан и Мал Турчин како и од Бориславец, Рудока, Враца, Кобилица и Љуботен кои прошарани со снег ги гледавме со восхит пред нас и во шега си велевме дали ќе може да ги забележиме неколкуте стотини планинари кои тоа утро се искачуваа на традиционалниот марш на Титов Врв. Пред самиот срт здогледавме и стадо на диви кози кои малку подзастанаа, а потоа со забрзано трчање „скокнаа” преку падината во она што нас ни изгледаше како провалија. Правиме пауза која ја искористуваме за сликање бидејќи пред нас се отвора прекрасна глетка на пространата и голема Велешка Дупка со врвовите Миленков Камен и Мирска Вода во позадина. Понесен од желба да ги искачам овие врвови се договарам со Љупчо и Андреја јас да побрзам пред нив и да го оставам ранецот со едното шише вода на подножјето под врвот каде тие бие појадувале и би ме чекале. Почнав со забрзано искачување кон Миленков Камен, но во еден момент се сепнав и си реков дека многу време би требале да ме чекаат, а не би било во ред на самиот крај толку да се развлекуваме па по околи 400-500 изминати метри решив да се вратам назад и да ги почекам, па заедно да продолжиме со спуштање кон Патишка Река. Повторно промена, но и повторно кон подобрување и зачувување на единството на движење на групата. Појадуваме на северниот раб на Велешка Дупка над стрмната долина на Патишка каде Љупчо на своето радио фаќа бранови и програма на домашни и странски соседни радија, а пред нас ги гледаме и Водно со крстот и Скопска Црна Гора. Продолжуваме во источен правец и се искачуваме до планинско седло високо 2056 метри од каде ни се отвора погледот и ги здогледуваме Остри Врв, Убава и највисокиот врв Караџица, како и двете бачила од каде патеката веќе се спушта во шумите и долот на Патишка Река.
Поминуваме низ падина со смреки и снежни јазици, а во далечината наслушнуваме гласови и зголедуваме група на луѓе (со знаме) која се движи кон Остри Врв. Побрзуваме и преку еден снежен јазик се приближуваме и забележуваме дека тоа се нашите пријатели Ѓорѓи, Веле и уште десетина од ПД „Скопска Црна Гора” кое ова убаво неделно утро се решиле да го искачат Остри Врв. По убавиот разговор се поздравивме и продолживме во северен правец по билото до самиот раб на стрмниот дол и почетокот на преубавите густи, но за жал во последно време и многу исечени и опустошени шуми над Патишка Река. Пред да навлеземе во шумата и стрмниот дол, Андреја се слушна и се договори со нашиот ценет пријател Дарко да дојде со своето возило за да не земе од Патишка Река. Последната делница од неколку километри беше пред нас, времето прилично убаво и рано претпладне, па се решивме со побавен чекор да уживаме спуштајќи се низ шумата и глеткита на оваа налик алпска долина. По каменливата патека се спуштивм до дното на долот каде наидовме на една чешма со многу силен млаз на вода, веројатно од преполниот извор од снеговите кои се топат и дождовите кои често врнеа овој периодот, при што покрај паузата каде со Андреја споделувавме ретко познати податоци за природата и пчеларството, Љупчо го искористи да направи една уметничка снимка од силниот млаз на вода кој бликаше од шепурката. Последните метри се пред нас, не осеќаме речиси никаков замор, а од убавата глетка на полноводната Патишка Река и разбуената зелена растителност на природата без да забележиме пристигнуваме до првите куќи на селото. Последната точка ни е ширината пред влезот на селото недалеку од џамијата, каде ги оставаме ранците, а поради тоа што современите направи мерат според пресметки врз основа на некои формули и алгоритми заради што се случува да даваат различни бројки и показатели, со Љупчо продолжуваме без ранците уште стотина метри за да се заокружи полна бројка за изминатата километража на неговата апликација за мерење. Презадоволни од изминатите патешествија по овие преубави планини, правиме слика на последната точка пред Патишка Река и го пречекуваме Дарко, а патем ја објавуваме сликата со шеговит опис за нејзината содржина, но со срца и душа преполни од ова неверојатно убаво доживување.

ОПШТИ ПОДАТОЦИ:
Вкупно изминато растојание: 68,6 км (А) / 60 км (Љ)
Делници: ДЕН 1: Костинци – Мочур – 29,58 км
ДЕН 2: Мочур – Боро Поле – 21,58 км
ДЕН 3: Боро Поле – Патишка Река – 17,49 км
Вкупно искачување висинска разлика: 3246 м
Почетна точка: Костинци (627 мнв)
Највисока точка: Марина Дупка (2355 мнв)
Крајна точка: Патишка Река (956 мнв)
povtorno izminati dozhivuvanja po transverzalata od pelagonija preku poreche do patishka reka povedeni od ubavoto pominuvanje na ovoj podvig prviot pat, no i zhelbata da se oddade pochest zaradi ogromnata nenadomestliva zaguba na nashata prerano zaminata i sakana kalina velevska, koja beshe del od toa prvo pominuvanje na 3p-che po planinite od gostivar do prilep vo 2015, ushte vo januari se odluchivme ovaa prolet povtorno da go pomineme i izodime ovoj podvig. planovite koi se zacrtuvaat se edno, uslovite vo stvarnosta na teren se sosema drugo, pa ne popusto postoi narodnata izreka koja ovoj pat povekje pati si ja povtoruvavme: „smetkata doma i na pazar ne izleguva ista”, no sepak najvazhnoto od se e ubavoto pominuvanje i uzhivanje vo sekoj mig i chekor pominat niz izvonrednite prirodni ubavini na planinite i sekako uspeshnoto zavrshuvanje na zadadeniot potfat so najmalku mozhni rizici i nepogodi. pa taka, nadovrzuvajkji se na izveshtajot za prvoto pominuvanje na transverzalata 3p-che so nabrojuvanjeto shto se oznachuva bukvata p ovoj pat dodavame i: p kako promeni, prilagoduvanje, podobruvanje, prekrasno pominuvanje po planinite na masivot mokra (megju koi i perchulica)… pominati planini, prevoi, preslapi, padini, propasti, polinja, pochnuvajkji od pelagonija, pominuvajkji visoko nad poreche i pri reshavachkata promena na pravecot za dvizhenje sluchajnosta da ne ja narushi doslednosta na 3p-che pa sepak krajot na ovaa nasha transverzala da zavrshi vo mesto chie ime zapochnuva na p – patishka reka! petok vo pet chasot nautro, na denot na seslovenskite prosvetiteli trgnuvame od kostinci. pelagonija ja ogreva sonce, a nie dvizhime po ramninata so bujni zhitni nivi kon zrze i prvata odrednica obitelot na svetoto preobrazhenie, mesto koe minatiot pat dlaboko ni se vrezha vo dushata i mesto koe osobeno go sakashe pri sekoja poseta nashata kalina. popatno ja gledame padinata na dautica i si povtoruvame za nashite planovi za iskachuvanje i dvizhenje po nejziniot srt i gledame za nekoja mozhnost da se skrati i izbie na planinskiot preslap samobuka kaj izvorite studen klajnec, no sepak ostanuvame na zacrtanoto da se iskachime na planinskoto bilo nad manastirot i minuvajkji kraj peshterata zmejovica da se iskachime na vrvot movnatec od kade kje prodolzhime so dvizhenje po srtot. po rechisi dva chasa peshachenje pristignavme vo manastirot koj beshe ogrean od sonceto, a nie reshivme prvata pauza da ja napravime tuka, da zapalime nekoja svekja za zdravje i zhelba za dobar pat, da napolnime od ubavata izvorska voda i da se slikame so specijalno podgotvenite maici za ovoj pohod na koi beshe ispechatena slikata na nashata kalina so edna nejzina mnogu ubava misla posvetena na planinarskite transverzali, koi najprvin ti ja vadat masta, a potoa go vadat najdobroto od tebe. prodolzhuvame niz gustata rastitelnost od dabovi i grmushki koi oroseni od chestite dozhdovi ne navodenuvaa i osvezhuvaa po racete i nozete i dostignuvajkji do edna golina skrshnavme kon desno vo zapaden pravec odejkji po strmnata padina nagore koja beshe razzeleneta i preplavena so zholti cvekjinja, a kamenjata na nejze ni pretstavuvaa kako skalila za polesno iskachuvanje do planinskoto bilo. pristignuvajkji na zaramnetoto planinsko bilo na dautica prodolzhivme po (od nas 2 godini prethodno) obelezhanata pateka se do peshterata zmejovica i nad nea do vrvot movnatec, koi bea del od najbrojnata i dosega najmasovna ostvarena tura organizirana vo ramki na planinarskiot predizvik „12 vrvovi”. prognozite za promenlivo oblachno vreme se pokazhuvaa tochni, bidejkji od istok do planinskiot srt postojano dopiraa oblaci koi go obvivaa vo magla i chas go zatskrivaa i otvoraa pogledot kon proteganjeto na srtot. pladnuvame na preslapot samobuka, a jas po sekjavanje od belezhenjeto na patekata od krapa za movnatec na samo 2-3 minuti pod preslapot megju golemite debeli bukovi drvja na rabot na shumata go pronaogjam studen klajnec, izdashen izvor na ubava studena voda, od koj gi nadopolnuvame shishinjata za ponatamu. prodolzhuvame so postepeno iskachuvanje od 1490 do 1930 metri napushtajkji gi bukovite shumi i retkite brezi po grebenite starci i klepalo na goloto planinsko bilo po glavniot srt na proteganje na dautica, a vrvot bel kamen koj e odvoen od glavniot srt kako ogranka kon zapad chas e vo oblaci, chas se raschistuva, a oblacite so prvite dozhdovni kapki doagjaat kon nas. prvichno zacrtanite planovi shto kje pomineme i iskachime i vo koe vreme zapochnuvaat da ne se sovpagjaat so vremeto vo koe se naogjame na predvidenite mesta i vrvovi, a dozhdot zasiluva pa morame za prv pat da gi izvadime i kabanicite. poradi razlichnata brzina na dvizhenje pochnuvame i da se razvlekuvame i razdeluvame i za prv (i posleden!) pat na osnova na razlichni procenki site trojca se razdeluvame vo dvizhenjeto: jas ja fakjam linijata po rabot na srtot i go iskachuvam vrvot rendova livada (2057 m.), ljupcho kogo za posleden pat vo dalechinata go zdogledav na vrvot klepalo (1945 m.) na 15 minuti oddalechenost zdogledal razgazeno patche po izohipsa na padinata pod srtot i se spushtil po nego, a andreja so kogo se chuvme po telefon procenuvajkji deka kje zashtedi povekje sili i vreme, slegol na rabot do shumata i od tamu dvizhi kon preslapot sproti bel kamen. povtorno doagjaat oblaci i po vtor pat zavrunuva dozhd zaradi koj mora pak da se izvadi kabanica. poglednuvajkji kon severozapad zdogleduvam jasna linija na pat po izohipsa poradi shto sleguvam od vrvot rendova livada i izleguvam tochno na nego i dvizhejkji se desetina minuti niz oblaci i dozhd, zabelezhuvam i izbledeni markacii, za koi ushte pred da trgneme spomenav deka mozhebi kje gi zabelezhime zaradi toa shto tuka minuva trasata na centralnata makedonska „ilindenska” planinarska transverzala. pristignuvam na samoto sedlo vednash nasproti bel kamen se slusham so ljupcho i andrea i se dogovarame site da se chekame tuka. po dvaesetina minuti pristignuva ljupcho so kogo se dovikuvavme niz maglata, a otkako se chuvme so andrea se reshivme dodeka toj da dojde, nie da otideme i da go iskachime vrvot bel kamen (2074 m.) bez ranci. planinskiot srt e polovichno obvien vo oblaci, a polovichno go gree sonce, pa koristejkji gi aplikaciite so mapi preku odreden azimut ja opredeluvame i se dvizhime kon najvisokata tochka na ovoj golem gramaden greben, chii padini kon sever se prosharani so brezovi, borovi i bukovi shumi, a kon zapad so strmni karpesti preseci. pristignuvame na samiot vrv, na chij rab na istok se ushte ima oblaci, a od zapad silno go gree sonceto koe e na zaoda vo vedroto nebo. pravime nekolku sliki, od koi malku podocna i dvajcata kje zabelezhime edna mnogu retka pojava – optichki fenomen koj kje ne voodushevi i voshiti do zanemuvanje, odnosno zrakoprivid (ang. glory ) koj se pretstavuva kako odblesok vo vinozhito na sopstvenata senka (silueta), otkako na tuku shto iznavrnata planina kje ogree sonce, a od drugata strana na vrvot se ushte stojat oblacite i vo niv se odblesnuva tvojata senka kako nekoja bozhestvena aura. poleka vrakjajkji se kon sedloto kade shto gi ostavivme rancite go zdogleduvame andreja vo dalechinata so kogo se dovikuvame i dogovarame da se spoime i vekje da ne se razdvojuvame se do krajnata tochka predvidena za prenokjuvanje bidejkji vekje dojde 18 chasot. pred nas go gledame srtot na mochur i vrvot starec, a zad nego visoko izdignatiot vrv dautica, pozadi koi spored topografskata karta se naogja bachilo so izvori koi gi predvidovme kako mesto za prenokjuvanje. prodolzhuvame so zabrzano odenje po kozjite i ovchite pateki niz smrekite po srtot dostignuvajkji do mochurishteto i lokvata na mochur, ohrabruvajkji se megjusebno so razni shegi, pesni i dosetki bidejkji pochnuva da se smrachuva, a od oblacite od zapad zapochnuva silno da vrne i pritoa go sokrivaat vrvot i srtot koj treba da go prekachime. pravime posledni usilbi za pretstojnoto iskachuvanje na padinata i srtot ispraveni pred nas, koga andreja otkako ѝ soopshti na soprugata deka naskoro kje se smestuvame za prenokjuvanje ne izvestuva deka sosema sluchajno na krajot na pogledot vednash pod srtot i na rabot nad shumata zdogleduva bachilo! pagja odluka vednash da odime natamu, bidejkji sme natopeni, a dozhdot zapochnuva se posilno da vrne. pristignuvame i se voodushevuvame od ona shto ne ochekuva: sodzidano bachilo na dva kata, so furna, isecheni drva, silen izvor na voda so tri shepurki, duri i tri para na papuchi ne chekaat na balkonot (chardakot) pred vlezot na bachiloto! presrekjni sme i si velime: kalina i gospod se so nas i ni go prireduvaat ova spasonosno zadovolstvo na rabot na nokjta i nevremeto koe pokraj zasileniot dozhd se zasili i so grmotevici. palime ogan na koj gi sushime mokrite chorapi i chevli, a sedejkji kraj ognishteto i tlanikot se smeeme so razni dosetki, dodeka okolu nas „istura” silen dozhd i se nadevame deka za utreshniot den kje ne posluzhi ubavo vreme. postavuvame shator, bez strea na gorniot kat i migovno potonuvame vo son. po nekolku sonlivi poglednuvanja na chasovnikot i budilnikot koj ne zadzvoni oti beshe namesten za vo rabotni denovi, stanavme na noze i brzo se spakuvavme, ostavajkji neshto od konzerviranite zalihi kako znak na ogromna blagodarnost kon nezajnite domakjini na bachiloto. prekrasno vedro i sonchevo nebo ne zaplisnuva nadvor, a otkako napolnivme voda, so brz chekor vednash se iskachivme na srtot od kade direktno „vo chelo” zapochnavme so iskachuvanje po juzhnata padina grebenot odbivarnik pod vrvot dautica i preminuvajkji preku snezhnite jazici izlegovme na srtot visok 2102 i 2171 metar, od kade go zdogledavme bachiloto vo koe prvichno mislevme da prenokjuvame kako i ona shto ne ochekuva da go izodime nad poreche i po razgazeno patche minuvajkji zad kurtovica go presekovme obelezhaniot pat na transverzalnata pateka od veleshkoto-azotsko i mijachko papradishte do porechka brsjachka belica kade vidovme i markacija. podzastanuvame da napravime plan za dvizhenje bidejkji na zapad imame spushtanje kon karstno pole, a na istok odenje po srt do marina dupka predvidena kako najvisoka tochka na celiot pohod i perchulica od kade treba da se spushtime do solunsko pole. prvichniot moj predlog da odime polukruzhno po srtot koj e so prosechna visochina pomegju 2100 i najvisoka do 2380 metri, ne se prifakja od moite drugari poradi izgledite deka imame dosta strmna padina za iskachuvanje so tovarot na nas, a zaramnetata visoramnina dolu ni „vetuva” polesno dvizhenje. poleka sleguvame preminuvajkji preku snezhen jazik do edna propast so mnogu zanimliv izgled kraj koja pravime nekolku sliki i prodolzhuvame kon izvorot chavkarnik. po koj znae koj pat ni se potvrduva izrekata deka procenkite (od oko ili sovremenite alatki kako google earth) se edno, a uslovite na terenot se sosema drugo, pa otkako zabelezhuvame deka rabot na visoramninata zavrshuva so znachitelno mnogu strmna padina vo chii dolovi bi zaglavile i bi se nashle vo opasnost, zapochnuvame so iskachuvanje do sedloto visoko 1989 metri od kade go zdogleduvame buchniot izvor chavkarnik. pravime nekolku planovi od kade da prodolzhime po grebenot i da presecheme ushte nekolku snezhni jazici i pritoa prodolzhuvame da se iskachuvame, a pod nas vo dolot izvorot chavkarnik silno shumi i buchi isfrlajkji silen mlaz na voda, rechisi kako gejzer. pred nas se isprechuva perchulica, a nie doagjame do edna surnata peshtera polna so sneg i razroneti kamenja, nad chij otvor se potpishale nekoi damneshni posetiteli i voedno ja slikame za da ja pokazheme na nashite prijateli struchni i nauchni istrazhuvachi. pristignuvame na kota so visochina od 2314 metri i go zdogleduvame sedloto koe e najvisokata tochka, a tuka pravime i edna slika i brzo prodolzhuvame. pred nas se otvora, najubavata gletka, koja e kako svoevidna nagrada za visochinata koja ja iskachivme, a za koja mora da priznaeme i kopneevme: kon istok ni se otvora ogromnata marina dupka (ili marina rupa) naizgled na „krater” ispolnet so sneg, so prechnik od rechisi kilometar, a mozhebi i povekje, i zad nea vrvot solunska glava se ushte prosharan so sneg, dodeka kon zapad dolinata na poreche so bezbroj planinski grebeni i shumoviti ogranki ogreani od sonceto. pravime pauza pri shto i se slikame so specijalno ispechatenite maici za ovoj pohod so likot i mislata na nashata draga kalina i sekako so znaminjata chii simboli i boi nam mnogu ni znachat i prodolzhuvame po izohipsa do rabot na marina dupka na kota od 2318 metri od koj zapochnuva mnogu strmna padina i spushtanje od 300 metri do karstnoto solunsko pole. poleka i vnimatelno se spushtame po strmnata padina issharana so snezhni jazici, a pod eden od niv zabelezhuvam izvorche od koe neprestajno teche mlaz voda „snegovnica” od rastopeniot sneg od koja gi nadopolnuvam shishinjata. pristignuvajkji na solunsko pole pravime pauza za pochinka kade jas ja zapejuvam „izlezi momche” bidejkji se naogjame na ova solunsko pole, koe navistina e nashe, a od pozadinata imam pratechki vokali od andreja dodeka seto toa se ovekovechuva od ljupcho koj snima. prethodno bevme zabelezhale pateka po izohipsa po koja zapochnuvame so brzo odenje i lesni chekori da odime vo severozapaden pravec se do sedloto na preslapot visok 2084 metri koj gi povrzuva vrvovite ivanov kamen (2108 m.) na zapad i glavniot srt na proteganje na karadjica so vrvot popovo brdo (2380 m.) na istok. potrchnuvajkji go iskachuvam vrvot ivanov kamen dodeka na preslapot me chekaat ljupcho i andreja po shto brzo im se pridruzhuvam i prodolzhuvame so sleguvanje i iskachuvanje na eden mal dol, od koj preku planinskoto bilo doagjame do dolot zavoj na samiot rab nad prostranata visoramnina prosharana so borovi drvja zaradi shto e i narechena boro pole od kade ja zdgoleduvame sugare peshtera, tochkata od koja se ispushta ogranka na zapad vo poreche i od koja nie konechno treba da skrshneme i svrtime vo zapaden pravec i odejkji desetici kilometri po srtot na nekolku ogranki obrasnati so shuma da se spushtime do bregot na ezeroto kozjak kaj mostot nasproti blizansko, kade planirame da prenokjime. prekrasnata gletka na boro pole e pred nas, a jas naogjajkji pogoden teren za simnuvanje po strmnata padina megju borovite drvja odam prv postojano so mislite za pretstojnoto skrshnuvanje kaj sugare peshtera, po koe kje ja napushtime karadjica i mokra i sosema kje ni se izmeni terenot, a istovremeno kje imame i dvizhenje niz mnogu div teshko prooden predel dopolnitelno otezhnat so namalenata vidlivost kako shto kje se smrachuva i golemoto rastojanie vo kilometri koe go imame do kozjak. pominuvame niz trevnatoto boro pole i brojnite borovi, a jas se odvojuvam so zabrzan chekor i pristignuvam do karpestata provalija kaj sugare peshtera kade zabelezhuvam gletka od edno mnogu retko i interesno zimzeleno drvo koe so svoeto debelo steblo shtrchi na rabot na karpata nad provalijata, nalik na onie arishi, sekvoi i baobabi vo tropskite i egzotichni predeli. pravam nekolu sliki od ova golemo drvo koe shtrchi na rabot na karpata i provalijata i gletkata od mnogute strmni dolovi i planinski grebeni zad nego i chekam da dojdat ljupcho i andreja, so koi zabelezhuvame deka ovaa provalija e teshko proodna i se soochuvame so nemozhnost da prodolzhime po zacrtaniot pravec za dvizhenje. po dovikuvanjata i slushanjeto na telefon kade gi izvestuvam za izgledite za prodolzhuvanje pred nas, doagjaat i tie, a jas gi zamoluvam da me pochekaat da probam bez ranec da go simnam strmniot karpest presek so naklon od skoro 50-60 stepeni. probuvam i se spushtam nekolku metri i gledam deka toj e kratok i bi go pominale dokolku si gi podademe so frlanje rancite, no okolinata e dosta surova, pred nas e srt obrasnat so shuma, a okolu nego strmni provalii vo dolinata na rekata ocha vo ramki na zashitenoto (zabraneto) podrachje na prirodniot rezervat „jasen” vo dolzhina od povekje od 30 kilometri bez znaci na nikakva civilizacija, a i slabite znaci na civlizacija na odamna raselenite porechki sela tazhevo i breznica se na povekje od 3 – 3,5 chasa peshachenje. procenuvame i so demokratsko glasanje nosime razumna odluka deka ne mozhe da go prodolzhime dvizhenjeto po zacrtaniot pravec poradi opasnostite koi se isprechuvaat, a bidejkji chasot e rechisi petnaeset minuti do 18, jas iznesuvam deka edinstvenata mozhnost ni e da prenokjime na boro pole i da go promenime pravecot na dvizhenje kon sever i severoistok i otkako kje go prekachime planinskiot greben na veleshka rupa i milenkov kamen da se spushtime i zavrshime vo patishka reka. prifakjanjeto e ednoglasno i prosledeno so zachuduvanje no i zadovolstvo so doza na shega deka za volja na porivot i ater na prvichnata zamislena idea, planinite ne ostavaat na sluchajnost pa i vo ovoj sluchaj kje ostaneme dosledni i kje gi zapazime trite p vo imeto na ovaa transverzala 3p-che so toa shto i pokraj promenata kje ja zavrshime vo mesto chie shto ime zapochnuva na bukvata p: patishka reka. prenokjivme vo edna vrtacha kade imashe ostatoci od nekoja gradba na nekakva shumska ili lovechka kukja i nikakvi izvori na voda, a pred da pristigneme, na edno mesto megju borovite i smrekite ni se isprechi zajak, ist kako onie od slikovnicite za deca. poradi toa shto legnavme dosta rano ushte pred da se stemni, se razbudivme prilichno rano dochekuvajkji ushte edno bleskavo vedro i sonchevo utro, ovoj pat na ubavoto boro pole visoko na karadjica. pri prvite chekori niz trevnatata ramnina megju borovite drvja na boro pole jas zabelezhav jasno vidliva pateka po padinata koja postepeno se iskachuvashe do srtot po koja vednash zapochnavme da se iskachuvame nagore. pristignuvajkji neposredno pod srtot malku podzastanavme da se voshitime na prekrasnata utrinska gletka: pred nas boro pole i poreche so dobra voda i suva gora se budat obleani od sonchevite zraci, zad niv vo daleku na vidikot vo dalechina kon jugozapad se gleda pelister so skrkovo, musa i golema griva koi ni bea predvideni za iskachuvanje sledniot vikend, a na zapad i severozapad se gleda velichestvena gletka na shar planina kade jasno mozhe da se zabelezhi deka titov vrv e najvisok i povisok od sosednite bakardan i mal turchin kako i od borislavec, rudoka, vraca, kobilica i ljuboten koi prosharani so sneg gi gledavme so voshit pred nas i vo shega si velevme dali kje mozhe da gi zabelezhime nekolkute stotini planinari koi toa utro se iskachuvaa na tradicionalniot marsh na titov vrv. pred samiot srt zdogledavme i stado na divi kozi koi malku podzastanaa, a potoa so zabrzano trchanje „skoknaa” preku padinata vo ona shto nas ni izgledashe kako provalija. pravime pauza koja ja iskoristuvame za slikanje bidejkji pred nas se otvora prekrasna gletka na prostranata i golema veleshka dupka so vrvovite milenkov kamen i mirska voda vo pozadina. ponesen od zhelba da gi iskacham ovie vrvovi se dogovaram so ljupcho i andreja jas da pobrzam pred niv i da go ostavam ranecot so ednoto shishe voda na podnozhjeto pod vrvot kade tie bie pojaduvale i bi me chekale. pochnav so zabrzano iskachuvanje kon milenkov kamen, no vo eden moment se sepnav i si rekov deka mnogu vreme bi trebale da me chekaat, a ne bi bilo vo red na samiot kraj tolku da se razvlekuvame pa po okoli 400-500 izminati metri reshiv da se vratam nazad i da gi pochekam, pa zaedno da prodolzhime so spushtanje kon patishka reka. povtorno promena, no i povtorno kon podobruvanje i zachuvuvanje na edinstvoto na dvizhenje na grupata. pojaduvame na severniot rab na veleshka dupka nad strmnata dolina na patishka kade ljupcho na svoeto radio fakja branovi i programa na domashni i stranski sosedni radija, a pred nas gi gledame i vodno so krstot i skopska crna gora. prodolzhuvame vo istochen pravec i se iskachuvame do planinsko sedlo visoko 2056 metri od kade ni se otvora pogledot i gi zdogleduvame ostri vrv, ubava i najvisokiot vrv karadjica, kako i dvete bachila od kade patekata vekje se spushta vo shumite i dolot na patishka reka. pominuvame niz padina so smreki i snezhni jazici, a vo dalechinata naslushnuvame glasovi i zgoleduvame grupa na lugje (so zname) koja se dvizhi kon ostri vrv. pobrzuvame i preku eden snezhen jazik se priblizhuvame i zabelezhuvame deka toa se nashite prijateli gjorgji, vele i ushte desetina od pd „skopska crna gora” koe ova ubavo nedelno utro se reshile da go iskachat ostri vrv. po ubaviot razgovor se pozdravivme i prodolzhivme vo severen pravec po biloto do samiot rab na strmniot dol i pochetokot na preubavite gusti, no za zhal vo posledno vreme i mnogu isecheni i opustosheni shumi nad patishka reka. pred da navlezeme vo shumata i strmniot dol, andreja se slushna i se dogovori so nashiot cenet prijatel darko da dojde so svoeto vozilo za da ne zeme od patishka reka. poslednata delnica od nekolku kilometri beshe pred nas, vremeto prilichno ubavo i rano pretpladne, pa se reshivme so pobaven chekor da uzhivame spushtajkji se niz shumata i gletkita na ovaa nalik alpska dolina. po kamenlivata pateka se spushtivm do dnoto na dolot kade naidovme na edna cheshma so mnogu silen mlaz na voda, verojatno od prepolniot izvor od snegovite koi se topat i dozhdovite koi chesto vrnea ovoj periodot, pri shto pokraj pauzata kade so andreja spodeluvavme retko poznati podatoci za prirodata i pchelarstvoto, ljupcho go iskoristi da napravi edna umetnichka snimka od silniot mlaz na voda koj blikashe od shepurkata. poslednite metri se pred nas, ne osekjame rechisi nikakov zamor, a od ubavata gletka na polnovodnata patishka reka i razbuenata zelena rastitelnost na prirodata bez da zabelezhime pristignuvame do prvite kukji na seloto. poslednata tochka ni e shirinata pred vlezot na seloto nedaleku od djamijata, kade gi ostavame rancite, a poradi toa shto sovremenite napravi merat spored presmetki vrz osnova na nekoi formuli i algoritmi zaradi shto se sluchuva da davaat razlichni brojki i pokazateli, so ljupcho prodolzhuvame bez rancite ushte stotina metri za da se zaokruzhi polna brojka za izminatata kilometrazha na negovata aplikacija za merenje. prezadovolni od izminatite pateshestvija po ovie preubavi planini, pravime slika na poslednata tochka pred patishka reka i go prechekuvame darko, a patem ja objavuvame slikata so shegovit opis za nejzinata sodrzhina, no so srca i dusha prepolni od ova neverojatno ubavo dozhivuvanje. opshti podatoci: vkupno izminato rastojanie: 68,6 km (a) / 60 km (lj) delnici: den 1: kostinci – mochur – 29,58 km den 2: mochur – boro pole – 21,58 km den 3: boro pole – patishka reka – 17,49 km vkupno iskachuvanje visinska razlika: 3246 m pochetna tochka: kostinci (627 mnv) najvisoka tochka: marina dupka (2355 mnv) krajna tochka: patishka reka (956 mnv)
Објава← Назад кон архивата