Националните паркови започнуваат да се формираат пред околу 200 години, со сфаќањето дека некои места си имаат особено природно значење и треба да ја претставуваат природната убавина на државата во која се наоѓаат, а луѓето да имаат право да ја користаат таа природа за рекреација и уживање во неа, оставајќи ја природата непроменета.
Со назначувањето на регионот за Национален Парк се добива законска правна заштита, посебен буџет и персонал за ефикасно спречување на експлоатацијата на природните ресурси, заштитување и почитување на екосистемите, еколошките, геоморфолошките и естетските карактеристики кои довеле до оформување на природен пејзаж со голема убавина кој има посебен научен, едукативен и рекреативен интерес за државата.
Самата помисла за тоа што е Национален парк ги пропушта урбаните средини, а зошто е тоа така не било баш размислувано досега, бидејќи на прва, синоним за Национален парк е природата надвор од урбаните места.
Мислата за урбан национален парк светнала во 2013та година, кога истражувачот за National Geographic и поранешен професор по географија, Даниел Равен-Елисон, тргнал во авантура заедно со својот син да ги посетат сите национални паркови низ Велика Британија.
Како Лондон постана првиот Град-Национален Парк
Авантурата што ја направиле со својот син влијаела на Даниел да почне да му ја мисли за урбаните места и да се запраша:
”- Зошто низ целиот свет, секоја голема природна површина и богат хабитат се препознаени како дел од фамилијата национални паркови, а градовите секогаш се изоставуваат од оваа рамка?”
Како истражувач и герила географер, тој прошетал низ многу градови откривајќи природни елементи во градот и дефинирајќи многу фактори на функционирање во градските средини, а тоа искуство му дало основа да размислува критички за својот град:
Лондон е регион со најголем биодиверзитет низ цела Велика Британија, зошто тој биодиверзитет да има помало значение од руралниот див свет?
Зошто градовите имаат помала вредност од некоја дождовна шума или пустина кога се размислува за национален парк?
Што ако Лондон постане Национален Парк?
Со овие почетни размислувања започнува една нова сторија за Лондон, но на почетокот оваа сторија е само во умот на Даниел. Првите месеци тој воопшто не го поставил ова прашање на никого, туку ги размислил потенцијалите и начините на тоа како Лондон, град со 9 милиони жители и исто толку размислувања за градот, да постане Национален Парк. – (за помалку од 6 години Лондон официјано постана првиот Град-Национален Парк)
Кога почнал да ја тестира идеjата на своите познаници тој, демек случајно, ги запрашувал – …а што мислиш ти за тоа Лондон да постане национален парк?
Одговорот на прва секогаш бил – еј, не биди луд, такво нешто е невозможно…
Но скоро на сите на кои им го поставил прашањето, дали по неколку часа, неколку дена или неколку недели… втората реакција им била – еј а знаеш тоа би било одлично за Лондон.
Сфатил дека за да успее оваа идеа клучната работа е да ја поттикне имагинацијата, луѓето да замислуваат како Лондон би изгледал и како би се живеело во него ако е Национален Парк. Почнале повеќе различни нешта за да ја отворат имагинацијата на луѓето.
Направиле петиција низ градот со која заеднички побарале од градоначалникот да го направи Лондон Национален Парк.
Направиле целосно мапирање на Лондон како Национален Парк со сите паркови, водотеци и живеалишта на животните низ него,
Поставиле разновидни знаци за движечки патеки и патокази, објаснувања за флората и фауната низ градот
100тина студенти по географија го поминале целиот град фотографирајќи го како национален парк.
autoplay:0
Направиле 33 постери за секоја општина во Лондон и ги поставиле во градоначалничката установа, со цел секојдневно да бидат погледнувани од него и сите градски носители на одлуки.
Собрале донации за промовирање на идеjата низ Лондон и ја развиле да го достигне моментумот на сериозна иницијатива со подршка од сите политички партии (леви, десни, средни…), разновидни организации од културата и уметноста, спортски и финансиски организации, училиштата…
Како прва урбана средина која ќе го има епитетот Национален Парк, јасно било дека Лондон не може да се квалификува како класичен НП туку со оваа иницијатива се создава нова, урбана форма наречена Град-Национален Парк или National Park City.
При претставувањето на идеjата се стремеле да достават полабава визија која е примамлива, отворена и јасно објаснува како секој може да помогне, без технократија и досаден жаргон кои би ги отргнале луѓето од идеjата. Јасни биле и за тие кои не придонесуваат лично за иницијативата дека не треба да се чувствуваат лошо поради тоа.
Со ова се развивала клучната grassroots форма, иницијативата да биде од граѓаните за граѓаните, избегнувајки да постане иницијатива водена од градот и градските институции, туку само помогната од нив. (Иницијативата сега е гледана како една мастер визија за милион проекти низ Лондон)
Официјално декларирање на Лондон за Град – Национален парк
Веќе како созреана и прифатена, иницијативата го достигнала моментумот дa постане и реалност со официланото декларирање изминатово лето (од јуни до август низ целот град се одржувале манифестации) на Лондон како првиот град-национален парк.
Била испишана повелбата со која се дефинирале визијата, вредностите, целите и постојаното анализирање на достигнувањата на иницијативата.
Се формирале партнерствата во кои се вклучени спортски клубови, училишта, локални заедници, граѓански организации и индивидуалци
Се отворила фондација – добротворен фонд кој ќе служи за помош на луѓето и локалните заедници да ги остварат зацртаните подобрувања со своите проекти.
Жителите, посетителите и партнерите во иницијативата имаат три основни работи на својот репертоар:
Да се ужива и престојува повеќе на отворено низ Лондон
100% од жителите да имаат слободен и лесен пристап до зелени површини со висок квалитет;
Сите деца во Лондон да имаат настави и да играат на отворено, откривајќи ја природата и дивиот свет низ градот;
Одлични и достапни можности за велосипедизам, пешачење, кајакарење низ целиот град како и одржување на постојани надворешни уметности и претстави.
Да се направи градот позелен, поздрав и подив
Создавање на повеќе зелени површини и одржување на нивното здравје, правејќи го градот над 50% зелен.
Одржување на реките и потоците низ градот здрави, чисти и богати со жив свет.
Подобрување на квалитетот на воздухот и намалување на загадувањата во нормални граници.
Подобрување на условите за живеење на дивиот свет низ Лондон.
Да се промовира идентитетот на Лондон како град-национален парк
Постојана помош на жителите и посетителите да ја ценат вредноста и потенцијалот за богат културен живот кој извира од надворешните активности.
Јавните места да бидат врски помеѓу природата-зеленилото и градбите
Урбаната средина да биде атрактивна и одржлива за живеење, работење и посетување.
Штом стигна до овде со читање сигурно сакаш да осетиш и како се живее во град со ваква иницијатива?
Истражи го National Park Maker и види што ти одговара да направиш, прирачникот е за луѓе кои постојано прават нешто и се надградуваат во своето живеење правејќи го својот и животот на луѓето околу нив поквалитетен, па ако се препознаваш нема да погрешиш ако го прочиташ. Клик.
Во меѓувреме иницијативата се проширува и кон други градови (како тргнала работата до 2025 ќе имаме 25 градови низ светот кои се град-национален парк) Њукасл се треми да биде вториот град-национален парк во светот, како и Глазгов кој оформил своја иницијатива, Австралијанците од градот Аделаиде исто така започнале со свои активности како и Ирците од Галвеј. Велс пак создава своја иницијатива за целата држава…
prviot grad koj postana nacionalen park nacionalnite parkovi zapochnuvaat da se formiraat pred okolu 200 godini, so sfakjanjeto deka nekoi mesta si imaat osobeno prirodno znachenje i treba da ja pretstavuvaat prirodnata ubavina na drzhavata vo koja se naogjaat, a lugjeto da imaat pravo da ja koristaat taa priroda za rekreacija i uzhivanje vo nea, ostavajkji ja prirodata nepromeneta. so naznachuvanjeto na regionot za nacionalen park se dobiva zakonska pravna zashtita, poseben budjet i personal za efikasno sprechuvanje na eksploatacijata na prirodnite resursi, zashtituvanje i pochituvanje na ekosistemite, ekoloshkite, geomorfoloshkite i estetskite karakteristiki koi dovele do oformuvanje na priroden pejzazh so golema ubavina koj ima poseben nauchen, edukativen i rekreativen interes za drzhavata. samata pomisla za toa shto e nacionalen park gi propushta urbanite sredini, a zoshto e toa taka ne bilo bash razmisluvano dosega, bidejkji na prva, sinonim za nacionalen park e prirodata nadvor od urbanite mesta. mislata za urban nacionalen park svetnala vo 2013ta godina, koga istrazhuvachot za national geographic i poraneshen profesor po geografija, daniel raven-elison, trgnal vo avantura zaedno so svojot sin da gi posetat site nacionalni parkovi niz velika britanija. kako london postana prviot grad-nacionalen park avanturata shto ja napravile so svojot sin vlijaela na daniel da pochne da mu ja misli za urbanite mesta i da se zaprasha: ”- zoshto niz celiot svet, sekoja golema prirodna povrshina i bogat habitat se prepoznaeni kako del od familijata nacionalni parkovi, a gradovite sekogash se izostavuvaat od ovaa ramka?” kako istrazhuvach i gerila geografer, toj proshetal niz mnogu gradovi otkrivajkji prirodni elementi vo gradot i definirajkji mnogu faktori na funkcioniranje vo gradskite sredini, a toa iskustvo mu dalo osnova da razmisluva kritichki za svojot grad: london e region so najgolem biodiverzitet niz cela velika britanija, zoshto toj biodiverzitet da ima pomalo znachenie od ruralniot div svet? zoshto gradovite imaat pomala vrednost od nekoja dozhdovna shuma ili pustina koga se razmisluva za nacionalen park? shto ako london postane nacionalen park? so ovie pochetni razmisluvanja zapochnuva edna nova storija za london, no na pochetokot ovaa storija e samo vo umot na daniel. prvite meseci toj voopshto ne go postavil ova prashanje na nikogo, tuku gi razmislil potencijalite i nachinite na toa kako london, grad so 9 milioni zhiteli i isto tolku razmisluvanja za gradot, da postane nacionalen park. – (za pomalku od 6 godini london oficijano postana prviot grad-nacionalen park) koga pochnal da ja testira idejata na svoite poznanici toj, demek sluchajno, gi zaprashuval – …a shto mislish ti za toa london da postane nacionalen park? odgovorot na prva sekogash bil – ej, ne bidi lud, takvo neshto e nevozmozhno… no skoro na site na koi im go postavil prashanjeto, dali po nekolku chasa, nekolku dena ili nekolku nedeli… vtorata reakcija im bila – ej a znaesh toa bi bilo odlichno za london. sfatil deka za da uspee ovaa idea kluchnata rabota e da ja pottikne imaginacijata, lugjeto da zamisluvaat kako london bi izgledal i kako bi se zhiveelo vo nego ako e nacionalen park. pochnale povekje razlichni neshta za da ja otvorat imaginacijata na lugjeto. napravile peticija niz gradot so koja zaednichki pobarale od gradonachalnikot da go napravi london nacionalen park. napravile celosno mapiranje na london kako nacionalen park so site parkovi, vodoteci i zhivealishta na zhivotnite niz nego, postavile raznovidni znaci za dvizhechki pateki i patokazi, objasnuvanja za florata i faunata niz gradot 100tina studenti po geografija go pominale celiot grad fotografirajkji go kako nacionalen park. autoplay:0 napravile 33 posteri za sekoja opshtina vo london i gi postavile vo gradonachalnichkata ustanova, so cel sekojdnevno da bidat poglednuvani od nego i site gradski nositeli na odluki. sobrale donacii za promoviranje na idejata niz london i ja razvile da go dostigne momentumot na seriozna inicijativa so podrshka od site politichki partii (levi, desni, sredni…), raznovidni organizacii od kulturata i umetnosta, sportski i finansiski organizacii, uchilishtata… kako prva urbana sredina koja kje go ima epitetot nacionalen park, jasno bilo deka london ne mozhe da se kvalifikuva kako klasichen np tuku so ovaa inicijativa se sozdava nova, urbana forma narechena grad-nacionalen park ili national park city . pri pretstavuvanjeto na idejata se stremele da dostavat polabava vizija koja e primamliva, otvorena i jasno objasnuva kako sekoj mozhe da pomogne, bez tehnokratija i dosaden zhargon koi bi gi otrgnale lugjeto od idejata. jasni bile i za tie koi ne pridonesuvaat lichno za inicijativata deka ne treba da se chuvstvuvaat losho poradi toa. so ova se razvivala kluchnata grassroots forma, inicijativata da bide od gragjanite za gragjanite, izbegnuvajki da postane inicijativa vodena od gradot i gradskite institucii, tuku samo pomognata od niv. (inicijativata sega e gledana kako edna master vizija za milion proekti niz london) oficijalno deklariranje na london za grad – nacionalen park vekje kako sozreana i prifatena, inicijativata go dostignala momentumot da postane i realnost so oficilanoto deklariranje izminatovo leto (od juni do avgust niz celot grad se odrzhuvale manifestacii) na london kako prviot grad-nacionalen park. bila ispishana povelbata so koja se definirale vizijata, vrednostite, celite i postojanoto analiziranje na dostignuvanjata na inicijativata. se formirale partnerstvata vo koi se vklucheni sportski klubovi, uchilishta, lokalni zaednici, gragjanski organizacii i individualci se otvorila fondacija – dobrotvoren fond koj kje sluzhi za pomosh na lugjeto i lokalnite zaednici da gi ostvarat zacrtanite podobruvanja so svoite proekti. zhitelite, posetitelite i partnerite vo inicijativata imaat tri osnovni raboti na svojot repertoar: da se uzhiva i prestojuva povekje na otvoreno niz london 100% od zhitelite da imaat sloboden i lesen pristap do zeleni povrshini so visok kvalitet; site deca vo london da imaat nastavi i da igraat na otvoreno, otkrivajkji ja prirodata i diviot svet niz gradot; odlichni i dostapni mozhnosti za velosipedizam, peshachenje, kajakarenje niz celiot grad kako i odrzhuvanje na postojani nadvoreshni umetnosti i pretstavi. da se napravi gradot pozelen, pozdrav i podiv sozdavanje na povekje zeleni povrshini i odrzhuvanje na nivnoto zdravje, pravejkji go gradot nad 50% zelen. odrzhuvanje na rekite i potocite niz gradot zdravi, chisti i bogati so zhiv svet. podobruvanje na kvalitetot na vozduhot i namaluvanje na zagaduvanjata vo normalni granici. podobruvanje na uslovite za zhiveenje na diviot svet niz london. da se promovira identitetot na london kako grad-nacionalen park postojana pomosh na zhitelite i posetitelite da ja cenat vrednosta i potencijalot za bogat kulturen zhivot koj izvira od nadvoreshnite aktivnosti. javnite mesta da bidat vrski pomegju prirodata-zeleniloto i gradbite urbanata sredina da bide atraktivna i odrzhliva za zhiveenje, rabotenje i posetuvanje. shtom stigna do ovde so chitanje sigurno sakash da osetish i kako se zhivee vo grad so vakva inicijativa? istrazhi go national park maker i vidi shto ti odgovara da napravish, prirachnikot e za lugje koi postojano pravat neshto i se nadgraduvaat vo svoeto zhiveenje pravejkji go svojot i zhivotot na lugjeto okolu niv pokvaliteten, pa ako se prepoznavash nema da pogreshish ako go prochitash. klik. vo megjuvreme inicijativata se proshiruva i kon drugi gradovi (kako trgnala rabotata do 2025 kje imame 25 gradovi niz svetot koi se grad-nacionalen park) njukasl se tremi da bide vtoriot grad-nacionalen park vo svetot, kako i glazgov koj oformil svoja inicijativa, avstralijancite od gradot adelaide isto taka zapochnale so svoi aktivnosti kako i ircite od galvej. vels pak sozdava svoja inicijativa za celata drzhava…